HAKİKİ ANDUZ OTU

İngilizce : Elecampane
Almanca : Alant
Fransızca : Aunee

Tanımı

Kökeni ve Yayılışı : Hakiki Anduz otunun kökeninin Orta Asya olduğu kabul edil mektedir. Ancak bütün Avrupa'da yaygın durumdadır. Kültürü bugün Norveç ve Finlandiya'ya kadar çıkmaktadır. En çok Avusturya, Almanya, Hollanda, Balkan Ülkeleri, Kuzey Amerika ve Japonya'dır.

Botanik Özellikleri : Çok yıllık bir bitkidir. Az veya çok dallanmış kuvvetli ve yumru şeklinde kökleri toprağın derinliklerine iner. Kökler lifimsi olup, iç kısmı beyaz, dış kısmı kahverengidir. Toprak üzerinde dikine büyüyen, gövdesi oluklu tek veya üst kısmı dallanmış saplar 200 cm'ye kadar yükselebilir. Sap üzerinde yumuşak tüyler bulunmaktadır. Bitkinin üst kısımları uzunumsu, lifimsi, tüylüdür. Temel yapraklar yumurtamsı eliptik şekilde olup, uç kısmı sivridir ve 60 cm'ye kadar boyu uzay abilir. Bu yapraklar uzun saplara sahip olup, bunlar gittikçe daralmaktadır. Temel yaprakların üst yüzleri kısa, alt yüzleri daha uzun grimsi tüylüdür. Sap yaprakları ise kalp şeklinden geniş elips şekline kadar değişir, uç kısmı sivridir. Sapı saran veya sarmayan bir durumdadır. Yaprakların üst yüzü kısa tüylü, alt yüzü ise bas ılmış grimsi lifimsi tüylüdür. Yaprak kenarları genellikle az veya çok eşit olmayan bir şekilde dişlidir. Çiçek düğmesi sarı renkli olup, oldukça büyüktür. Çapı 6-8 cm arasında değişir. Çiçek düğmelerin ya teker teker bulunur veya birkaçı bir arada seyrek salkım oluştururlar.
Meyvesi küçük, kısa çubuk şeklinde, köşeli ve bazen hafif basıktır. Meyve 2.7-5 mm uzunlukta 0.5-1 mm kalınlıktadır. Rengi kahverengi ve çıplaktır. Hilum yuvarlak, sarımsı beyaz renktedir. Pappus sarımsı beyaz, tek sıralı ve 7 mm uzunluktadır.

Kültürü :

İklim ve Toprak İstekleri : Anduz otu çok nemli yerleri sevmez. Yetiştirilmesi için özellikle derin, rutubeti tutabilen, tuzlu toprakları tercih eder. Yapışkan ağır toprak lar özellikle köklerden zor temizlenmesi yönünden uygun değildir.

Tohumluk : Ortalama 1000 dane ağırlığı 1.61 gr'dır. Safiyetinin % 92, çimlenme kabiliyetinin % 70 olması gerekir. Çimlenme 28 günde tamamlanır. Çimlendirme değişen sıcaklıkta ve değişen ışıkta yapılır.

Yetiştirme Tekniği : İki yıl devam eden vegetasyon süresince yeterince kök teşek kül edebilmesi için birinci yıl yastıklarda yetiştirilmesi önerilmektedir.Sonbahar ve İlkbaharda dışarıda iyi bir şekilde hazırlanmış yastıklara tohum ekilmesi ile yapılır. Sonbahar ekimi ilkbaharda bitkilerin gelişmesi yönünden önerilmektedir. İlkbahar ekimi yapıldıktan genellikle 4 hafta sonra çıkar. Ortalama 400 gr. tohum 1 dekarlık yere 25-30 cm sıra arası mesafesinde ekilir. Buradan ortalama 5 dekar yer için yeterli fide elde edilebilir. Büyüme başlangıçta çok yavaştır. Esas üretim için Son baharda iyi bir şekilde hazırlanmış tarlaya, yastıklardan elde edilen fideler 50-60 cm sıra arası ve 40-50 cm derinlikte açılan çizilere belirtilen aralıklarla dikim yapıldıktan sonra üzeri kapatılır. Böyle fide ile üretim yanında yan sürgünlerle de üretim yapılabilmektedir.
Dekara 4 kg N, 3-4 kg P2O5 ve 8-12 kg K2O verilmesi önerilmektedir.

Hasat : İkinci yıl Sonbaharda bitki istirahat devresine geçtiğinde anduz otunda kök hasadı yapılır. Bunun için uygun bir aletle kökleri sökülür. Önce bitkinin toprak üstü aksamı kesilir, sonra kökler temizlenir. Bunun için yetiştiği ekolojik bölge koşulları, üretimin yapıldığı toprağın cinsi, temizleme şekline geniş ölçüde etkili olur. Eğer hafif bir toprakta üretim yapılmış ise temizlemede büyük zorluk çıkarmaz. Şayet ağır bir toprakta üretim yapılmış ise bu takdirde temizleme de akarsudan yararlanmakta fayda vardır. Temizlenen kökler uzunluğuna kesilir, böylece daha kolay kuruması sağlanır.
Eğer anduz otundan tohum elde etmek isteniyor ise, bu takdirde plantaj 3. yılda bırakılır. Bu yıl çiçeklenmeye gelir. Meyveler kahverengi olunca çiçek başçıkları hasat edilir. Bundan sonra da olgunlaşmaya bırakılır ve daha sonra harmanı yapılır.

Kurutma : Hasat edilen kökler mümkün olduğu kadar çabuk kurumaya alınmalıdır. Bunun için tabii koşullar yanında yapay sıcaklıkla da kurutma yapılabilir ki, bunun için sıcaklığın 40o - 50 oC'de olması uygundur.

Verim : Taze kök miktarı 600-1200 kg/da drog kök miktarı ise 200-350 kg/da ara sında değişir. Tohum verimi ise 10-15 kg/da arasında değişir.

Hastalık ve Zararlıları : Hakiki anduz otunda mozaik hastalığı bitki gelişmesine çok zarar vermektedir.

Tüketim

Kullanılan Bitki Kısmı : Rhizoma Heleni, Radix helenii

Etken Maddesi : Hakiki Anduz otu uçucu yağ içermektedir ve bunun oranı % 1-3 arasındadır. Uçucu yağın en önemli kısmını Helenin ve Inulin oluşturmaktadır.