 Rosmarinus
officinalis L.A
6.7.1. Tanımı
Kökeni ve Yayılışı : Rosmarin çok eskiden beri kültürü yapılan
ve esas kökeni Akdeniz Bölgesi olan bir bitkidir. Bugün
en çok kültürü yapılan ülkeler, Fransa, İspanya, Portekiz,
İngiltere, İtalya, Yunanistan, Yugoslavya, Balkan Ülkeleri,
Marokka, Tunus, ABD ve Meksika'dır.
Botanik Özellikleri : Daima yeşil
kalan, çalı şeklinde çok yıllık bir bitkidir. 50-200 cm
kadar boylanabilir. Çok fazla dallanan odunlaşmış köklere
sahiptir. Genç kökler beyazımsı renkte olmasına karşın,
yaşlı kökler açık-koyu kahverengidir. Bitki fazla dallanır,
genç sürgünler az çok dört köşeli olup, pamuksu tüylüdür.
Yaprakları çok kısa saplı olup, iğ şeklindedir. Uzunluğu
1.5-3.5 cm, genişliği ise 1.5-3.5 mm'dir. Yaprak kenarları
tamdır. Yaprağın üst yüzü kaygan yeşil ve çok nadir tüylüdür.
Alt yüzü ise grimsi tüylüdür. Yaprağın üst yüzünde nadir
olarak tüylerin bulunduğu stomasız kuvvetli bir kutikula
tabakası ve diğer tabakalar bulunmaktadır. Yaprağın alt
yüzünde ise değişik tiplerdeki tüyler bulunur ki, bunlar
çok hücreli, dallanmış tüyler 2. Lamialea'lara özgü yağ
keseleri 3. küçük drüze tüyleridir.
Kısa sürgünler üzerinde bulunan 5-10 kadar çiçekler teker
teker bulunur. Üzerinde gri tüyleri taşıyan çan şeklinde
çanak yaprakları vardır. Çanak yaprağın üst kısmı alt ve
üst olmak üzere iki lopludur. Üst lop 3, alt lop ise 2 parçalıdır.
Taç yapraklar ise açık maviden mavi violeye kadar değişir.
Bu da iki lopludur. Üst loptaki bölmeli ve küçüktür. Alt
lopta orta parça oldukça büyük, iki erkek organ vardır ki
bu taç yaprağın üst parçasından daha uzundur. Meyve tere
yumurta şeklinde olup 2 mm uzunlukta ve kaygandır.
Kültürü
İklim ve Toprak İstekleri : Yabani
olarak büyüyen rosmarin aslında hemen her yerde yetişebilen
bir bitkidir. Akdeniz Bölgesi'nin verimsiz yamaçlarında
gelişebilir. Ancak kültürü yapıldığında istenilen tınlı
topralardır. Ayrıca rosmarin soğuklara fazla dayanmadığından,
daha sıcak olan güney yamaçları tercih eder. Yeterince sıcaklık
olunca kurak, fakat güneşlenen yerlerde yetişebilir.
Tohumluk : Ortalama 1000 dane
ağırlığı 0.9 gr'dır. Safiyetinin % 95 olması istenir. Çimlenme
kabiliyeti % 17 civarındadır. Ancak bu % 1-41 arasında değişir.
Meyvesi çok sert ve kabukludur. Çimlenme kabiliyeti 2-3
yıl sonra hızla düşer.
Yetiştirme Tekniği : Rosmarin
vegetatif ve generatif organlarla üretilebilir. Yaşlı bitkilerden
8-10 cm uzunlukta alınan çelikler 10 cm ara ile sıcak yastıklara
dikilir. Burada köklendirildikten sonra tarlaya şaşırtılır.
Dikim 30x30 veya 30x40 cm ara ile yapılır. Başlangıçta rosmarin
çok yavaş büyür. Bu arada aynı yerde başka bir bitki üretme
imkanı vardır. Rosmarin'de önemli bir bakım yoktur. normal
sulama ve çapalama gereklidir. Gübreleme üzerinde çok az
çalışma vardır. Ortalama 2-3 kg/da N, P2O5 ve K2O önerilmektedir.
Hasat : Bitki çiçeklenme döneminde
veya çiçeklenmeden sonra biçilir ve yapraklarından ayrılır.
bazen de yalnız çiçek olur. hasattan hemen sonra tabii veya
suni yolla kurutma işlemine geçilir.
Verim : İkinci yıl yaprak verimi
400-500 kg/da'dır.
Tüketim
Kullanılan Bitki Kısmı : Folia Rosmarini, Flores Rosmarini.
Etken Maddesi : Esas etken maddesi
uçucu yağdır ve % 1-2.5 arasında bulunan uçucu yağın en
öenmli maddeleri Cineol (% 15-30), Kafur (% 5-10) ve Borneol
(% 10-20) ayrıca Bornylacetat ve pimenttir.
Kullanımı : hazım sistemini uyarıcı
ve safra arttırıcı olarak kullanıldığı gibi haricen kullanımları,
romatizmalara karşı hazırlanan preparatlara da girer.
X- |
