ÇÖREKOTU

Kuzey yarıkürede tropikler dışındaki bölgelerde 2000 kadar türü buluanna çoğu otsu, pek azı odunsu, kara ve su bitkileirdir. Yaprakları sermal dizilişli, çoğunda parçalı olup spitula'ları yoktur. çiçekelri hermafrodit, aktinomorf veya zigomorf, ba zıları mahmuzludur. Çiçek örtüleri basit pergon şeklinde, bazılarında ise kaliks ve korollaya ayrılmıştır. Bazılarının çiçek örtüsü yapraklarında nektarium'lar vardır. Sta menler çok sayıda, gnökeum, çok sayıda veya ender olarak bir karpelli apokarp ovaryumlardan oluşmuştur. Meyva çok tohumlu folikulus veya tek tohumlu nuks tipindedir.

Tanımı

Kökeni ve Yayılışı : Kökeninin Güney Avrupa ve Batı Asya olacağı belirtilmektedir. Ancak bugün çörekotu bir çok ülkede bulunmakta ve tarımı yapılmaktadır.

Botaniği : Tek senelik otsu bir bitki olan çörek otu dikine inen iplik şeklinde bir kök sistemine sahiptir. Az veya çok dallanan gövdesi 20-40 cm arasında olup, az veya çok tüylüdür. Esas yapraklar alternat dizilişte olup, üçlü bir durum gösterirler. Alt yapraklar saplı, üst yapraklar ise sapsız durumdadır. Şekilleri lanzet şeklinde lineale kadar değişir. Renkleri açık yeşildir. Nektarca zengin olan çiçekler teker teker ve sap uçlarında bulunurlar. Çanak yapraklar yuvarlak ve uçları sivrilmiş haldedir. Pe taller 5 adet olup renkleri yeşilimsi veya mavimsidir.
Çörek otu çiçeği potandri gösteriri. Meyvesi çok tohumlu olup 5 fonikulumun tep eye doğru birleşmesinden meydana gelmiş bir kapsül şeklindedir. Mat siyah renkli, 3-4 köşeli tohum, 2.5-4 mm uzunlukta, 1.5-2 mm genişlikte ve 1 mm kalınlıktadır.

Kültürü

İklim ve Toprak İstekleri : Sıcak, besin maddelerince zengin, çok ağır ve çok hafif olmayan topraklar çörekotu için uygundur. Özelikle kumlu-tınlı topraklarda çok iyi yetişir.

Tohumluk : Tohum ortalama 2.5-2.8 mm uzunlukta, 1.2-1.8 mm genişlikte ve kalınlıkta olup, üç keskin köşeli ve yumurta şeklindedir. Hafif yanlardan basık bir görünümü vardır. Sathı siyah olup, çok belirgin bulunmamakla beraber ince damarladır. Ovalandığı zaman keskin kokuludur. Tohumun 1000 dane ağırlığı 1.9-2.6 gr arasında değişir. Safiyetinini % 95, çimlenme gücünün % 90'ından aşağı olmaması istenir. Çim yatağına tohumlar konulduktan itibaren 7 gün sonra çimlenme hızı, 15 gün sonrada çimlenme gücü saptanır.

Yetiştirme Tekniği : Çörekotu en uygun olarak çapa bitkilerinden sonra gelmelidir. Ekimden önce toprağın çok iyi hazırlanması ve İlkbaharda mümkün olduğu kadar erken ekilmesi gerekir. Mibzerle tarlaya ekimde sıra arası mesafesinin 20 cm olması ve dekara 1.5-2 kg tohumluk kullanılması uygundur.
Çörek otu çiftlik gübresine karşı hassastır. Bu nedenle direkt çiftlik otuna verilmemelidir. Ancak kimyasal gübreler verimi arttırdığından orta dozda bir gübreleme yapmalıdır.

Hasat : Meyve kabuğu siyahlaşmaya başladığı zaman çörekotu hasat edilir. Dane dökülmesi olduğundan hasatta geç kalınmamalı, ayrıca hasat sabah erken saatlerde yapılmalıdır. Hasat orak, kosa vs. ile yapılabileceği gibi çayır biçme makinası veya biçer bağlarla da yapılabilmektedir. Biçimden sonra gevşek yapılan demetlerin dördü bir arada dik olarak yığınlar yapılarak kurutulur. Kurutmadan sonra harman yapılır. Harmandan sonra tekrar tohumun kurutulması gerekmektedir.

Verim : Dane verimi literatürde 170-240 kg/da olduğu belirtilmektedir.

Tüketimi
Kullanılan Bitki Kısmı : Semen Nigellae sativae

Etken Maddesi : Çörekotu uçucu yağ, saponin, tanenli maddeler ve acı maddeler içerir.

Kullanılması : Halk tababetinde çörek otu midevi, gaz söktürücü ve diüretik olarak kullanılmaktadır. Ayrıca hoş kokusu nedeniyle bir çok ilaçlara da katılmaktadır. Çörekotu baharat olarak da tüketilmektedir.