DEREOTU

. Tanımı

Kökeni ve Yayılışı
Dereotu kökenini doğudan almıştır. Hindistan olabileceği belirtilmektedir. Bugün Akdeniz ülkeleri, hemen bütün Avrupa, Amerika Birleşik Devletleri ve daha bir çok ülkelerde bulunmakta ve kültürü yapılmaktadır.

Botanik Özellikleri :
Dereotu tek yıllık bir bitkidir. Kökler iğ şeklinde ve beyazımsıdır. 120 cm'ye kadar yükselebilen sap, yuvarlak beyaz ve yeşil uzunlamasına çizgilidir. Esas yapraklar genellikle 3-4 parçalıdır. Alt yapraklar saplı, üst yapraklar sapsızdır. Yaprak kısmı beyaz kenarlı, kısa ve ucunda iki kulakçık oluşturur. Kültürü yapılan dereotunun çiçek salkımı oldukça büyüktür. Ortalama çapı 20 cm'dir. Görünüşü her yana dağılmış ışınımsıdır. Çiçekler küçük hermafrodittir. Çanak yaprakalr dumura uğramıştır. Taç yapraklar kirli sarı renktedir.
Meyve yumurta şeklinden dar veya geniş eliptik şekle kadar değişir. Sırt taraftan hafif basık, 3-5 mm uzunlukta, 1,5-3,5 mm genişlikte sarı kahverenginden kırmızı kahverengine kadar farklılık gösterir. Kenarları geniş ince düz ve sarımsı kanatla çevrilmiştir. Ticarette genellikle meyveler ayrılmış olarak bulunurlar. Ayrılmış olan meye sırt taraftan kuvvetlice basıktır. 5 esas damardan 3 tanesi sırt tarafındadır. Meyve büyüklükleri çok değişiktir. Küçük formlarda uzunluk 2,90-3,28 mm genişlik 1,68-1,96 mm büyük formlarda ise uzunluk 3,64-4,08 mm genişlik 2,52-2,56 mm kadardır.

Kültürü :

İklim ve Toprak İstekleri
Dereotu müşkülpesent olmayan bir bitkidir. Bu hemen her toprakta yetişebilir. Ancak çok hafif kumlu topraklar bunun için uygun değildir. Yabani olarak dereotuna kumlu nehir yataklarında, yol kenarlarında vs. rastlanır. Nemli yerlerde dere otunun kültürü başarı ile yapılır.

Tohumluk
Dereotunda 1000 dane ağırlığı kökene göre değişiklik göstermektedir. Değerler 0,988-2,070 gr. arasında değişmektedir. Safiyetinin %95, çimlenme gücünün %75 olması istenir. Tohumluk genellikle uzun süre çimlenme kabiliyetini korur. Çimlenme 8-12 veya 15 oC'de yapılır. Süre 21 gündür.

Yetiştirme Tekniği
Dereotunun ön bitki için belirli bir isteği yoktur. Ancak özellikle herba için ahır gübresi ile gübrelenmiş çapa bitkisinden sonra gelmeyi arzular. Dereotu tarlayı çabuk boşalttığından kendisinden sonra gelecek bitkiye toprak hazırlığı için yeterli zaman bırakır. Kullanma amacına göre 3 şekilde yetiştirilir.

1. Meyve Üretimi İçin Yetiştirme
Bunda ekim tarihi oldukça sınırlıdır. Zira zamanında ekilmelidir ki, olgunluğa gelebilsin.

2. Drog Herba İçin Yetiştirme
Ekim zamanı yönünden büyük bir varyasyon gösterir. Zira bu aynı zamanda erkenci patates, ıspanak, salatalık vs.den sonra ekilebilir.

3. Yeşil Kullanımı İçin Yetiştirme
Bunda genellikle 25-30 cm yüksekliğe ulaştığında biçildiğinden İlkbahardan Sonbahara kadar hemen her zaman ekilebilir.

Dereotu direkt tarlaya ekimle üretildiği gibi, fide şeklinde de kültürü yapılır. Bunun için yastıklarda yetiştirilen fideler İlkbaharda sökülür ve tarlaya şaşırtılır.

Küçük bir tohuma sahip olan dereotunun toprak hazırlığı çok itinalı bir şekilde yapılmalıdır. Ekim serpme olabileceği gibi daha çok sıraya olarak yapılmaktadır. Sıra arası 30 cm mesafede dekara 0,8-1,0 kg tohumluk, ço derin olmamak koşulu ile mibzerle ekilir. Ticari gübre ekimden önce verilmelidir. Gübre miktarı tahıllarla eş değerdedir. Dereotunun vegetasyon devresinde en önemli sorunu yabani otların temizlenmesidir.

Dereotunda yabancı ot mücadelesinde kullanılabilecek herbicidler aşağıda bulunmaktadır.

Preparat Etken Maddesi Kullanılan Miktar
Illoxan Diclofop 0.3 1 / da
Nortron Ethofumesat 0.5 1 / da
Cresopur Benazolin 0.2 1 / da
Elbanil-Spritzp. Chlorpropham 0.8 - 1.2 kg / da

Hasat ve Kurutma
Yeşil herba, ekim tarihine göre, Temmuz ortasından Eylüle kadar ki zamanda çiçeklenmeden sonra biçilir. Biçimde çayır biçme makinası kullanılabilir. Çiçeklerin solmasının takiben herbada uçucu yağ yüksek olur. Ancak tomurcuklanma safhasında maksimum düzeydedir. Biçilen yeşil herba hemen işlenmeli veya kurutulmalıdır.

Verim
Drog herba miktarı ekim zamanına ve bölgeye göre çok büyük varyasyon göstermektedir. Yeşil herba 1000-2000 kg./da, drog herba olarak da 200-400 kg/da'dır. Herba genel olarak suni şekilde kurutulur. Kurutma sıcaklığı 40 oC'de dir.
Bornova ekolojik koşullarında dereotu ile yaptığımız ekim zamanı ve ekim şekli araştırmasında ortalama yeşil herba verimi 499 kg/da, drog herba verimi ise 147 kg/da olarak bulunmuştur. Sperme ekim yönteminde verim daha yüksek olarak belirlenirken, en yüksek verim ocak ayında yapılan ekimden elde edilmiştir.
Tohum verimi 60-120 kg/da arasında değişir. Ancak daha yüksek verimde alınabilir. Harman edilen dereotu tohumları hemen çuvallanmamalıdır. Suni kurutmada özellikle yüksek sıcaklıktan kaçınılmalıdır.

Hastalık ve Zararlıları
En önemli zararı Puccina petrosolini yapmaktadır. Ayrıca cavariella aegopodii de önemli zarar yapmaktadır. Bunlardan başka Lygus pratensis, Sehirus bicolar gibi böcekelrde zarar vermektedirler.

Tüketim

Kullanılan Bitki Kısmı : Herba Anethi, Fructus Anethi.

Etken Maddesi : Dereotu meyvesi % 2,5-4 oranında uçucu yağ içermektedir. Uçucu yağın esas maddesi Carvon'dur ( % 40-55 ).
Daha sonra Apiol, Dihydrocarvon, Limonen vs. bulunmaktadır ayrıca meyve %15 yağ, %20 oranında protein içermektedir.
Drog herbada uçucu yağ oranı çok daha düşüktür. Yapılan çalışmada bu oran ortalama %0.53 olarak bulunmuştur. Uçucu yağın bileşiminde de herba da phellandren oranının en yüksek (% 26-54) olduğu belirlenmiştir.

Kullanılması :
Çok aromatik olan dereotu meyvesi karminatif ve diüretik olarak kullanılmaktadır. Ayrıca yeşil olarak değişik şekilde tüketimi olduğu gibi, baharat amaçlı bir kullanımı da mevcuttur.