| Tıbbi
| Semen Papaveris
|
| Çince
| Ying su qiao
|
| İngilizce
| Opium poppy, Garden
poppy
|
| Fransızca
| Pavot somnifère,
Pavot à opium, Pavot des jardins
|
| Almanca
| Mohn, Schlafmohn,
Gartenmohn, Ölmohn, Opiummohn,
|
| Hintce
| Post, Khas-khas,
Post dana
|
| Italyanca
| Papavero (sonnifero)
|
| İspanyolca
| Ababa, Adormidera
(soporifera), Amapola, Amapola real
|
| Turkçe
| Hashhash Tohumu
|
| Pakistan dilinde
| Khas-khas
|
|
|
|
Önemli bir tıbbi bitki olmakla birlikte kendisine mutfaktada
yer bulur.Uyuşturucu madde elde edilmesinde kullanıldığı için
üretimi kontrol altında yapılmaktadır.
Yüzyillardan beri ekilmekte olan bir kültür bitkisidir. Hashas ziraatinin
ilk defa nerede baslamis oldugu kesin olarak belli degildir. Bâzi
yazarlara göre Akdeniz havzasi, Anadolu ve Mezopotamya’dir. Türklerin
eski anayurtlari olan Orta Asya’da hashas ziraatini yapmakta olduklari
ve göçler ile bu kültürü etrafa yaydiklari düsünülmektedir. Etiler
zamaninda Anadolu’da hashas ekimi yapildigi arkeolojik kazilarla
ortaya çikmistir. Anadolu birçok cografik ve ekolojik hashas gruplarinin
toplandigi bir yerdir. Bu sebeple Anadolu’da çok çesitli hashas
gruplarina rastlanir. Memleketimizde yetistirilen hashas iki alt
türe ayrilmaktadir:
1) Papaver somniferum alt tür anatolicum (Körhashas):
Bitki 50-120 cm boyunda, az veya orta dalli, kapsülleri büyük (5
cm çapli), kalin kabuklu, konik, yuvarlak, olgunlasinca delikleri
açilmayan türdür.
Bu alt türün de beyaz ve mor çiçekli olan varyeteleri
(çesit) vardir.
Varyete albescens (Akhashas): Çiçekler saf beyaz,
tohumlar beyaz veya devetüyü renklidir. Ekilmekte olan hashaslarin
% 60-70’ini bu varyete teskil etmektedir. Bilhassa soft bölgede
(Amasya, Tokat, Çorum, Malatya) ekilmektedir.
Varyete violascens (Karahashas, Gökhashas): Çiçekler
açik veya koyu mor, tohumlar gri veya kahverengidir. Yukaridaki
varyeteye göre daha az ve genellikle onunla birlikte ekilmektedir.
2) Papaver somniferum alttür spontaneum (Açikhashas):
Bitki 60-100 cm boyunda, kapsülleri küçük (2,5 cm
çapli), çok ve nadiren orta dalli, ince kabuklu olup olgunlasinca
kapsül meyvede delikler açilir. Bu alt türün de varyeteleri vardir.
Ekimi körhashas alt türünün varyetelerine göre az olmakla beraber
Bilecik, Kütahya, Usak, Afyon, Burdur, Isparta, Denizli ve hashas
zirâati yapilan hemen her mintikada bulunur. Varyete violaceum’un
çiçekleri açik mordan koyu mora kadar degisen renkli, dip kisimlari
koyu mor renklidir. Tohumlar mavimsi-gri veya kahverengidir. Anadolu’da
açik hashasin ençok rastlanan varyetesidir.
Türkiye’de yetistigi yerler: Anadolu.
Kullanildigi yerler: Bitkinin kullanilan kisimlari
ham meyvelerinin çizilmesi ile elde edilen afyon, kurutulmus ham
meyveler, yapraklar, tohumlari ve tohumlarindan elde edilen yagidir.
Hashas yapragi elde edildigi alt türe ve gövdedeki yerine göre sekli
az çok degisir. Bilhassa hâricen kullanilan bâzi merhemlerin bilesimine
girer ve agri dindiricidir. Hashasbasi, hashasin olgunlasmasindan,
sütlüyken toplanan ve kurutulan, tohumlari çikarilan kapsül meyveleridir.
Bilesiminde toplanma zamanina göre degisen afyon alkoloitleri vardir.
Harici agri dindirici olarak, özellikle dis hekimliginde kullanilir.
Tohumlarinin yagi ise, tohumlari sogukta tazyik edilmesi sûretiyle
elde edilen yagdir. Sogukta elde edilen yagin bilesiminde asitler
az, sicakta elde edilen yagin ise asitleri fazladir. Sogukta elde
edilen yag, bâzi merhemlerin bilesimine girer. Sicakta elde edilen
yag, yemek yagi ve sanayide sabun yapiminda kullanilir. Içerdigi
zehirli maddele dolayisiyla, hekim kontrolü ve tavsiyesi olmadan
kesinlikle kullanilmamalidir.
|
