MOR SÜSEN İRİS

. Tanımı Kökeni ve Yayılışı : Mor süsen çok eskiden beri bilinen bir bitkidir. Bugün Güney Akde niz ülkelerinden kökenini almış bulunan mor süsen süsbitkisi olarak bir çok ülkeye yayıl mış durumdadır. Botanik Özellikleri : Mor süsen kökleri sathi yayılan, çok yıllık bir bitkidir. Toprak üstü aksamı 30-100 cm yükselebilmektedir. Toprak altında oldukça kalın, yumru görünüşe sahip ve daha çok yatay olarak gelişen bir rizoma sahiptir. Sap oldukça kuvvetlidir ve genel olarak orta kısımdan itibaren dallanır ve dallar esas yaprakları taşırlar. Esas yap raklar geniş kılıç şeklindedir. Genellikle sırt tarafı hafif bükük, alt kısmı ise rizomu belirli ölçüde saracak şekilde avuç içi biçiminde oluşmuştur. Yaprağın uç kısmı sivridir. Yaprak gri-yeşil renklidir.
Çiçek violeden-maviye kadar değişir. Tabanda sarımsı beyaz geniş bir kısım bulunur, kahverengi damarlıdır. Çiçeklerde genel olarak çiçek sapı bulunmaz. Çiçek az, ancak hoş bir kokuya sahiptir. Çiçekelrde yabancı döllenme vardır. Tohum büyük bir kapsül içinde bulunur. Tohumun rengi kırmızı kahverengi olup, köşelidir. Genel olarak 7-10 mm uzunlukta, 4-5 mm genişliktedir.
Kültürü

İklim ve Toprak İstekleri : Süsen çok geniş bir adaptasyon yeteneğine sahiptir. Bu nedenle iklim koşulları yönünden fazla özel isteği bulunmamaktadır. Ancak ışık isteği oldukça fazladır. Bu nedenle süsen yetiştirilen yerler vadilerden çok yüksek yamaçlardır. Toprak yönünden de süsen çok seçici değildir. Hemen her toprakta yetişebilir. Ancak iyi havalanan toprakları tercih eder.

Tohumluk : Süsenlerden tohum elde etmek için yapay tozlanmaya gerek vardır. Tohumu ışıkta çimlenir. Ayrıca çimlenmesi oldukça güçtür. Tohum 7-10 mm uzunlukta, 4-5 mm genişlikte ve kalınlıktadır. Tohum koyu kahverenginde olup, az veya çok köşelidir.

Yetişme Tekniği : Süsen çok yıllık bir bitki olduğundan genelde yabancı otlardan temiz olan tarlalarda yetiştirilmesi öngörülmektedir. Çapa bitkileri veya baklagiller süsen için iyi bir ön bitkidir. Üretim genel olarak rizomlarla yapılır. 20-25 cm veya daha geniş sıra arası mesafesinde açılan çizilere rizomların birbirlerinden ortalama 20 cm aralıkla konulması ve sonra üzerlerinin kapatılması ile yapılmaktadır. Ancak ahır gübresinin direkt süsene verilmesi önerilmemektedir.

Hasat : Genel olarak ikinci veya üçüncü yıl yapılır. Genellikle Yaz aylarında veya Sonbaharda toprak hafif nemlendikten sonra, rizomlar sökülür. Sökülen rizomlar temizlenir ve soyulur. Takriben 3 cm kalınlığındaki rizomlar 5-10 cm uzunlukta kesilerek parçalara ayrılır. Bundan sonra kurutulması gerekir.
Kurutma ya tabii koşullarda yapılır veya yapay olarak 40 oC civarındaki sıcaklıkta kurutulur.

Verim : taze rizom miktarı 400-1200 kg/da arasında değişmektedir. Süsen plantajı ne kadar yaşlı ise verim o kadar fazla olur.

Hastalık ve Zararlıları : Süsenlerde Heterosporum gracile, Puccinia iridis zararı olamktadırlar. Özellikle çürümelere neden olan Bacillus omnivorus, Pseudomonas viridis ve Pseudomonas fluerescens özellikle süsenlerde büyük kayıplara yol açarlar.

Tüketimi
Kullanılan Bitki Kısmı : Radix iris, Rhizoma iris

İçerdiği Etken Madde : Süsen % 0.1-0.2 oranında uçucu yağ taşır. Bu uçucu yağın en büyük kısmını Myristik asit oluşturur. Uçucu yağdan başka nişasta, sabit yağ ve tanen de bulunmaktadır.

Kullanımı : Özellikle tedavide kullanımı fazla değildir. İdrara söktürücü ve safra arttırıcı etkisi vardır. En önemli kullanım yeri parfümeri sanayiidir.