KAPARİ

KAPARI TARIMI
Dr. Ayşe KITIKI

Yeterli ve dengeli beslenmede j vitamin ve mineral maddeler açısından ilk akla gelebilecek bitkilerden birisi olan kaparinin çiçek tomurcukları mineral maddece oldukça zengindir. 100 g yenebilen kuru maddede: 67 mg kalsiyum, 65 mg fosfor, 9 mg demir, 24,01 g protein bulunmaktadır. İdrar söktürücü, kuvvet verici gibi tıbbi özellikleri yanında; kapariden elde edilen ekstraktın yaşlanmış ciltleri canlandırıcı ve normale döndürücü etkisinin olduğu da belirtilmektedir. Türkiye'de fazla bir tüketim alışkanlığı olmayan kaparinin son yıllarda ihracatının, dolayısıyla ekonomik öneminin arttığı dikkati çekmektedir.

Çalmışı yapıda, dikenli, dik veya yatık olarak büyüyen kapari bitkisinin çiçek tomurcuklan gıda anayiinde kullanılmaktadır. Gerek salamura, gerekse konserve olarak işlenen bu tomurcuklar ihraç ürünlerimiz arasında y er almaktadır.
Yurdumuzda Cappahs spinosa L. ve C'. OYU t d L. olmak üzere iki türü ve her iki türün üçer alt ilim bulunmaktadır. Toplanan ürünün büyük bir bölümünün ihraç edildiği kaparide alıcı kuruluşların gerek türler; gerekse alt türler yönünden belirgin bir tercihinin olmadığı belirtilmektedir.
Halk arasında, kebere, deve dikeni, gevil, bubu gibi değişik isimlerle anılan kapari; Akdeniz iklimi özelliklerini taşıyan yerlerde doğal olarak yetişmektedir. Çok yıllık çalı formund bir bitki olan kaparinin kökleri çok derine gittiğinden (40 metreye kadar), toprak erozyonunu önlemek amacıyla da kullanılmaktadır.
Kaparinin kuraklığa dayanıklılığı üzerinde yapılan çalışmalar; bitkinin: kuraklığa karşı gerekli osmotik uyumu sağlaması, sloma açılmasını düzenlemesi, hücre duvarının özellikleri ve kök yoğunluğunu artırması ile ilişkili olduğunu ortaya koymuştur.
Bu özelliklerinden dolayı kıraç ve kurak alanlarda da gelişebilen kapari çok yıllık olduğu için eğimli yerlerde erozyon kontrolünde önerilen bitkiler arasında yer almaktadır.
Toprak istekleri bakımından seçici olmaması, fakir ve kireçli yerlerde, taşlık, kayalık, toprak miktarı az olan arazilerde yetişebilmesi, kurağa dayanıklılığı kapariyi tarım dışı olarak kabul edilen bu alanların ekonomik olarak
değerlendirilmesinde oldukça uygun bir bitki konumuna getirmektedir.
Ege Tarımsal Araştırma
Enstitüsü"nde kültüre alma çalışmalarına son zamanlarda hız verilen kaparinin yetiştiriciliği tohumdan elde edilen fide ile yapılmaktadır. Kültüre alınma çalışmalarına ağırlık verilen kaparide henüz tescilli ve ıslah edilmiş çeşit olmadığuıdan üretim doğadan toplanan tohumlarla yapılmaktadır.
Tohum toplama:
Tohum; temmuz, ağustos, eylül aylarında yaz boyunca olgunlaşması devam eden ve lıaik arasında kaıpuz olarak adlandırılan kapari meyvelerinden toplanır. Meyve hasadı, tomurcuk hasadında olduğu gibi. peyderpey yapılır. Olgunlaşan ve çatlamaya başlayan meyveler açılmadan önce toplanarak
içindeki tohumlar çıkarılıp, yıkanarak kurutulur. Eğer meyvenin açılması beklenirse çatlayan meyvelerdeki tohumlar karıncalar tarafından
toplanacağı için tohum kalmayacaktır. Kurutulmuş tohumlar bez torba içinde serin ve kuru bir yerde ekim zamanına kadar muhafaza edilir.
Fidecide edilmesi:
Toprak seviyesinden 15-20 cm yükseklikte hazırlanmış fideliğe: eşit oranda yanmış koyun gübresi, orman toprağı ve kumun karıştırılması ile elde edilen harç yayılır. Doğadan toplanan tohumlar fideliğe erken ilkbaharda (Ege Bölgesinde şubat-mart ayında) ekilir. Ekim öncesi fidelik fümige edilmiş olmalıdır. Tohum ekimi. 15-20 cm mesafede ve 10 cm derinlikte oluşturulmuş karıkların sırtına yapılır. Kullanılan tohumluk miktarı ise m-' 'de 6-9 gram olacak şekilde düzenlenir.
Tavlı toprağa yapılmış ekimden sonra fidelik, tavı kaybetmeyecek şekilde, düzenli aralıklarla sulanır. Sulamanın karık içine yapılması uygun olur.
Fidelikte normal bakım işlemleri uygulanır. Yaz aylarında fidelerin toprak üstü aksamı kuruyunca (Ege Bölgesinde kasım- aralık ayında) kuruyan kısımlar toprak seviyesinden kesilerek, üzerleri toprakla kapatılır!

Yine Ege Bölgesi koşullarında ocak ayı ortalarında sökülen fideler, tarlada 3x3 m veya 4x4 m mesafede hazırlanmış çukurlara, dipte bir miktar yanmış ahır gübresi üzerine bir miktar toprak koyduktan sonra, dikilirler. Dikilen fidenin üzeri toprakla kapatıldıktan sonra etrafı yağmur sularından yararlanacak şekilde düzenlenir. İlkbaharda sürgün veren genç kapari bitkilerine, ilk yıl gerektiğinde sulama, çapalama ve ilaçlama gibi bakım işlemleri uygulanır. Kıştan önce, kuruyan toprak üstü aksamı, fidelikte olduğu gibi, kesilerek uzaklaştırılır, bitkilerin üstü 2-3 cm toprakla kapatılır. İkinci yıldan itibaren, kökleri belli derinliğe ulaşan kapari bitkilerinin yaz döneminde suya ihtiyaç göstermeyeceği düşünüldüğünden; sulama, gerekmedikçe yapılmaz; ancak ot alma ve ilaçlama gibi bakım işleri uygulanır.
Kapari bitkilerinin tarlaya şaşırtılmalannı takiben, iyi gelişmiş fidelerde ilk yıldan itibaren çiçek görülmesine rağmen, ekonomik ürün, gelişmeye bağlı olarak 2. veya 3. yıldan itibaren elde edilir.
Genelde doğadan toplanan, 1-3 mm' den 8-10 mm' ye kadar olmak üzere
farklı büyüklüklere sahip kapari çiçek tomurcukları, toplama merkezlerinde % 20'lik tuzlu suda salamura edildikten sonra asıl işleme merkezlerine gönderilir. Bu merkezlerde işlendikten sonra ihraç edilirler.
Ege Tarımsal Araştırma
Enstitüsü'nde kısıtlı olanaklarla yetiştirilen fideler satışa sunulmaktadır. Talepler Tarım İl Müdürlükleri kanalıyla Enstitü'ye iletilmekte, resmi yoldan yapılmış başvurulara ve eldeki fide miktarına göre,İllere tahsis yapılarak fide satışı gerçekleştirilmektedir.

Fide taleplerinin en geç ağustos ayı içinde Kuruluşa ulaşmış olması halinde tahsis programı içinde yer alması mümkün olmaktadır.