LİMON OTU

Türkçe : LİMONOTU
Fransızca : Verveine odarante
Almanca : Citronen-Kraut
İngilizce : Lemonplant

Tanımı

Bir veya birçok yıllık otsu veya çalı tipinde ağaçsı bitkilerdir.
Kökeni ve Yayılışı : Esas kökeninin Güney Amerika olduğu belirtilen limonotu, aynı zamanda Batı Hindistan ve Güney Afrika'da bulunmaktadır. Bugün Fransa, İspanya, Marokka, Tunus, Cezayir gibi ülkelerde yaygındır ve kültürü yapılmaktadır.

Botanik Özellikleri : Çok yıllık çalı görünümünde olan limon otunun 35 kadar türü vardır. Bitki 1-2 m'ye kadar yükselebilmektedir. Dallar dört köşeli, karşılıklı bulunana yapraklar kısa saplı ve 3'lü vertisiller halinde dizilmiştir. Yaprakları 7-10 cm uzunlukta, lanseolat kenarları dişli, üzeri hafif tüylü, koyu ve yeşil renktedir. Çiçek açık lila rengindedir. Çiçek durumu kuvvetli dallanmıştır. Her çiçek dalı başak görünümünde olup, her başak üzerinde sıralanmış küçük çiçekler bulunmaktadır. Sap sonu salkım şeklinde olup çiçeklenme süresince uzar. Çanak yaprak ikisi boru şeklinde ve 4 sivri uçludur. Taç yaprağı 4 parçalıdır. İkisi uzun, ikisi daha kısa 4 adet teka bulunmaktadır. Meyve küçük ve iki çekirdeklidir.

Kültürü :

İklim ve Toprak İstekleri : Limon otu donlara hassas olduğundan özellikle sahil kesiminde üretimi yapılabilmektedir.
Toprak derin, kireççe zengin ve geçirgen olmalıdır. Ancak çok hafifi kumlu topraklar da uygun değildir. Organik maddece zengin toprakları tercih eder.

Yetiştirme tekniği : Çok yıllık bitki olması nedeni ile limon otunda toprak hazırlığı çok önemlidir. Bunun için toprağın iyi hazırlanması, özellikle çok yıllık otlardan temizlenmesi gerekir. Eğer toprakta nematodlar ve benzeri zararlılar var ise önce tahıl ekilmesinde yarar vardır.
Eğer toprak dezenfekte edilecek ise önce ahır gübresinin verilmesi, daha sonra derin sürülmesi (40 cm) ve bundan sonra dezenfekte edilerek freze, tırmık vs. ile toprak hazırlığının yapılması gerekir.
Limon otunda üretim çelikle de yapılabilmektedir. Sonbaharda hasat edilmeyen ana bitkiden çelik elde etmede yararlanılır. Çelikler bitkilerde henüz tomurcuklar uyanmadan önce kesilen 0.6-1 cm kalınlığındaki saplardan 10-15 cm uzunluğunda, odunlaşmış sürgünlerden elde edilir. Çelik, alt gözün altından düz, üst gözün 0,5 cm yukarısından yanlamasına kesilerek hazırlanır. Çelikler kum ve kompostan karışık ortamda 2-3 cm derinlikte gömülür. Bunlar yarı gölgelik yerlerde saklanır. 6-8 haftalık köklendirme döneminde toprağın hafif rutubetli tutulması gerekir. Ancak buranın otlanmamasına ve kaymak bağlamamasına dikkat edilir. Köklendirmeden sonra, fakat dikimden önce çeliklerin köklerinden biraz kesilmesi gerekir. Eğer fazla üretim yapılmak istenirse kış aylarında özellikle plastik örtüler altında çoğaltmak da mümkündür. Bunun için ortamın rüzgarlardan korunan bir yerde olması, yeterli güneş ışığının girebilmesi, ayrıca geceleri sıcaklığın 4-6 oC'de tutulması gerekir. Tarlaya dikimden önce toprakta yeterince organik madenin bulunması, ayrıca her hasattan sonra ilave bir başka İlkbaharda bitkiler sürmeden önce gübrelenmesi gerekir. Temel gübre olarak 3 ton ahır gübresi toprak işleme esnasında verilmeli, ayrıca dikimden de toprağın sıkışmamamsı için ilave 1 ton daha verilmelidir. Bundan başka 3-4 kg/da N, 10-13 kg/da K2O ve 5-8 kg/da P2O5 ile gübrelenmelidir. İkinci yıldan itibaren ilkbaharda 1 ton ahır gübresi 2-3 kg/da N, 5-10 kg/da P2O5 ve K2O verilmelidir.
Üretim fide olarak yapıldığında, fideler dikimden 10-14 gün önce 1/3 oranında kesilmelidir. Fide sökülmesinden 2-3 gün önce fidelik iyice sulanmalı, fideler söküldüğünde yaralı kökler kesilmelidir. Fideler dikime kadar nemli kalmalı, güneşe bırakılmamalıdır. Fide ilk yaprağa kadar gömülerek ve kuvvetlice toprak bastırılmalıdır. Dikim 50x20 cm sıra arası ve sıra üzeri mesafesinde de yapılmaktadır. Bazı işlemlerde dikimlerde fideye daha uygun bir gelişme zemini hazırlamak için 50x50x50 cm mesafesinde önce fide dikimi çukuru hazırlanır ve buraya dikim yapılır.
Dikimden sonra su verilir. En uygun dikim zamanı Mart başı ile en geç Mayıs sonudur. Bu devrede dikim yapıldığında hızlı bir kök gelişimi olmaktadır.
Limon otu çok az bir sulama ile yetişebilen bir bitkidir. Ancak uygun bir sulama verimi arttırmaktadır. Sulama sıklığına göre biçim sayısı değişmekte ve bu yılda 23 olmaktadır. Genel olarak ilkbaharda gübrelemeden sonra sulama yapılır ve 18-21 gün devam eder. Ancak yaz aylarında çok sıcak olan yerlerde fazla su vermek de doğru değildir. Aksi halde kök çürümelerine neden olur. Sulamanın dışında limon otunun önemli bir bakıma ihtiyacı yoktur. toprağın gevşek tutulması yeterlidir.

Hasat : Hasat bitki çiçeklenme başlangıcı devresine geldiğinde yapılır. Genellikle ilk biçim Mayıs sonu Haziran ortasına kadar olan devrede, ikinci biçim Ağustos ve Eylül başı, uygun yıllarda üçüncü hasat Ekim sonu Kasım başında yapılır. Burada önemli olan yaprakların gelişmiş olmasıdır. Genç yapraklarda yağ oranı düşüktür.
Distilasyon için mutlak suretle çiçeklenme zamanının bekleme zorunluluğu yoktur. hasat sürgünler odunlaşmadan önce yapılır. Kuvvetli sürgünler toprak yüzeyinden 10-20 cm yükseklikten biçilir. Çok ince ve genç sürgünler ise bırakılır. Dikim yılında ilk biçim Temmuz sonu Ağustos başında yapılır. Çok uygun yıllarda Kasım ayında da ikinci biçim yapılabilir. Bitkide yaprak hasadı üç şekilde uygulanır.

1. Yapraklar biçimden sonra sıyrılır ve gölgede kurutulur. Bu en iyi kaliteli drog verir. Ancak fazla el emeği ister.
2. Yapraklar saplarla kurutulur. Daha sonra yapraklar sıyrılır. Elde edilen drog yine kalitededir.

3. Makine ile yapraklı sürgünler hasat edilir. Gölgede kurutulur. İyi kuruyan sap yaprak harman makinasında sap ve yaprağından ayrılır. Burada özellikle hava ayarının iyi yapılması gerekir. Burada elde edilen drog değerinden % 10-20 daha düşük fiyatla satılır.

Verim : İki yıl 180-300 kg/da yeşil yaprak, 30-70 kg/da kuru yaprak elde edilebilir. Diğer yıllar ise 400-600 kg/da yeşil yaprak 100-150 kg/da kuru yaprak alınabilir.

Tüketimi
Kullanılan Biti Kısmı :

Etken Maddesi : Yapraklardaki uçucu yağ oranı %0.1-0.2 arasında bulunur. Uçucu yağda Limonen, Citral, Cineol bulunmaktadır.

Kullanımı : İnfizyon halinde midevi, iştah açıcı ve yatıştırıcı olarak kullanılır.