MEKSİKA ÇAYIR OTU

(Chenopodium ambrosioides L.)

Fransızca : Anserine vermafage
Almanca : Maxikanischen-Ganser ss
İngilizce : Mexican-Tea

Tanımı
Kökeni ve Yayılışı : Esas kökeni Amerika Birleşik Devletlerinin Güneyi, Orta ve Doğu kısımları ile, Meksika ve Brezilya'dır. Ayrıca Bermuda adası, Antiller ve Kostarika'dır. Bugün Avrupa, Asya ve Afrika kıtasının bir çok yerlerine yayılmıştır, değişik ülkelerde kültürü yapılmaktadır.

Botaniği : İyi kokan Meksika çayır otu tek yıllıktır. Sap dik olarak büyür ve 60 (80) cm'ye kadar ulaşır. Bu aşağıdan yukarıya kadar yapraklıdır ve zengin dallıdır. Esas yapraklar kısa saplı, uzun veya mızrakımsı her iki uçta daralmıştır. Kenarlar seyrek dişli veya tamdır. Yaprak alt kısmı drüzlerle kaplıdır. Salkım başak şeklindeki çiçek durumu ekseriya dallanmıştır. Tek çiçekelr yaprak koltuklarında, yan sürgünlerde yumrular halinde bulunur. Çiçek hermafrodit veya tek eşeylidir. 5 anter vardır, sarımsı-beyaz renklidir. Tepecik açık görünümlü değildir. Nerba derin ve parlak altın sarısı renklidir. Taç yaprak bulunmaz, 5 örtü yaprakları yumurtamsı-yuvarlak, kenardan uca kadar büyümüştür. Çiçek tam geliştiğinde 2.5 mm kadardır. Tohum 5 parçalı, mat yeşil renkli, üst kısmında kırmızı kahverengi oyukludur.

Kültürü : İklim ve toprak istekleri besin maddelerince zengin humuslu toprakları ve güneşli, sıcak bölgeleri tercih eder.

Tohumluk : 1000 dane ağırlığı 0.15-0.25 gr arasında değişir. Safiyetinin %97, çimlenme gücünün %90 olması istenir. 21 günde çimlenme tamamlanır çimlenme hızı ise 7 gündür.

Yetişme Tekniği : Meksika çayır otunun patatesten, özellikle baklagillerden sonra gelmesi istenir. Almanya şartlarında direkt tarlaya ekim Nisan sonu Mayıs başlarında olmaktadır. Çok erken ekim önerilmez. Zira tohumun çimlenebilmesi için yeterli sıcaklığın olması gerekir. Bu bitki esas tropik kökenli olduğundan genç gelişme devresinde İlkbahar donlarına karşı hassastır. Çimlenme ve genç gelişme devresinde suya fazla ihtiyaç gösterdiğinden tarlanın Sonbaharda iyi işlenmiş olması gerekir. Toprağın iyi işlenmiş olması, ayrıca tohumun çok küçük olması nedeni ile biraz bastırılması, böylece tohumun çok derine düşmesinin önlenmesi lazımdır. Sıra arası 40 cm.dir. dekar 0.6-1 kg/da tohum yeterlidir. Yeterli sıcaklık olduğunda çıkış 2-4 haftada olur.
özellikle tohum elde etmek istenirse Şubat/Mart aylarında kasalara ekimin yapılması, daha sonra tarlaya şaşırtılması gerekir. Tarlaya dikim 50x50 cm aralıklarla yapılmaktadır. Bu bitkide bakımda en önemli iş tarlanın yabani otlardan temizlenmesidir. Bitki gelişme devresinin başlangıcında fazla suya ihtiyaç gösterir. Daha sonra kuraklığa dayanıklıdır. İyi bir gübreleme yüksek verim için şarttır. Bu bitki özellikle fosfora çok gereksinim duyar. Çok yüksek azotlu gübrelemede Ascaridol oranı düşer.

Hasat : Bitki çiçeklenme devresinde biçilir. Biçimde genellikle kosa kullanılır.

Kurutma : Bitkinin kurutma yerine taşınması bastırılmadan yapılmalıdır. En iyi herba suni olarak 30-40 oC de kurutularak elde edilir. Yağ elde edilmesi için hafif solmuş herba kullanılır.

Verim : Orta Almanya şartlarında herba verimi 300-500 kg'dadır. Tohum verimi ise 50-100 kg/da dır.

Hastalık ve Zararlıları : Bitki özellikle kök pası hastalığına çok yakalanmaktadır. Buna yakalanan bitki solar ve yavaş yavaş ölür. Böceklerden en fazla Lyginpratensis zarar yapar.

Tüketimi
Kullanılan Bitki Kısmı : Herba Chenopodii ambrosiodies.

Etken Maddesi : Çiçeklenme ve meyveli durumda hasat edilen bitkiden elde edilen uçucu yağ etken maddeyi oluşturmaktadır. Uçucu yağ oranı %0.2-2 arasında değişmektedir. Ancak en az uçucu yağ oranının %0.6 olması istenir. Uçucu yağ oranı bitki materyali yanında biçim zamanına göre de değişmektedir. Uçucu yağın birleşiminde en önemli madde Ascaeridol olup bu % 65-70 oranındadır.