PİRE OTU

Tanımı

Kökeni ve Yayılışı : Pire otunun kökeninin büyük bir olasılıkla Adria denizi kıyıları Yugoslavya ve Dalmaçya olduğu söylenebilir. Bugün pire otu dünyanın bir çok ülkesine yayılmış bulunmakta ve kültürü yapılmaktadır.

Botanik Özellikleri : Çok yıllık otsu bir bitki olan pire otu 30-70 cm boylanabilmektedir. Sapları 5 veya 6 köşeli olup, üzeri grimsi tüylüdür. Sapları bir çiçekle sonuçlanır. Kökü bitki yaşlandıkça dallanır. Parçalı olan yapraklar grimsi tüylü olduğundan, bitki kül renginde görülür. Yaprağın genel olarak alt yüzü tüylü olmasına karşın üst yüzü az veya çok çıplaktır. Yapraklar genellikle üç parçalıdır. Yaprakların uzunluğu sapın uç kısımlarına doğru azalmaktadır. Çiçek düğmesinin çapı 3-4 cm'dir. Yeşilimsi sarımsı 4 sıra olan örtü çanak yaprakları 5-6 (10) mm uzunlukta olup, uç kısımları sivri veya parçalı olabilir. Genellikle uç kısmı koyu renkli, beyaz üzerine kahverengimsi çizgiler derimsi bir durumda, sırt kısmı drüze tüylü, iç kısmı ise çıplak ve parlaktır. Çiçek tabanı 4 mm genişlikte, 20 kadar dişi, sarımsı beyaz dilcikler bulunur. Bunlar 4 esas damarlı olup, küçük 3 dişle sonlanırlar. Üst kısımları çıplak, alt yüzünde drüzeler vardır. Bu çiçeklerin dip kısımları boru şeklinde ve yeşildir. Dişi organ 5 köşeli, dışarıya doğru hafif eğik, drüze tüylü, ortalama 1 mm uzunlukta, derimsi görünüştedir. Çok sayıda boru çiçekler borumsu, sarı 5 uçlu hermafrodit, dış kısmı drüzelidir. 5 adet erkek organ vardır. Anterler kırmızımsıdır. Stigma iki kollu olup çiçeğin dışına çıkar. Meyve zarı kahverengimsidir. Hafif eğri, ortalama 4 mm uzunlukta 1 mm genişliktedir.

İklim ve Toprak İstekleri : Pire otu soğuklara belirli ölçüde dayanabilen, donlardan hemen zarar görmeyen bir bitkidir. Kuraklığa da oldukça dayanmaktadır. Ancak iyi bir gelişme gösterebilmesi için özellikle kış aylarında bol yağış düşmesini arzular. Yaz aylarında fazla rutubete gerek duymaz.
Toprak yönünden pire otu seçici değildir. Ancak kireçce zengin, derin, tınlı-kumlu topraklar tercih eder. Özellikle pire otu toprak işleme yönünden seçici bir bitki olarak tanınmaktadır.

Tohumluk : Ortalama 1000 dane ağırlığı 1.023 gr.dır. Safiyetinin %95 olması istenir. Tohumlukta özellikle döllenmemiş boş meyveler ve sap parçaları bulunur. Çimlenme kabiliyetinin en az %60 olması istenir. Çimlendirme denemesi 20 oC de yapıldığından 14 günde son bulur.

Yetiştirme Tekniği : Ön bitki yönünden pire otunun belirli bir isteği yoktur. Ancak uzun yıllar kullanıldığında iyi gübrelenmiş, yabani otlardan arınmış tarlaya ekilmesi uygundur.
Yetiştirilmesi değişik şekillerde yapılır. Özellikle Nisan-Mayıs aylarında toprağı sıcak olan bölgelerde tarlaya direkt ekimi yapılabilir. Bu durumda ekim 40 cm sıra arası ile 1.2 kg/da tohumluk kullanılarak merdane geçirilmiş tarlaya yapılır. Burada markir bitkisi ile ekim önerilmektedir. Çıkış 3 haftada olur. büyüme önceleri çok yavaştır. Bitki itinalı bir bakım ister. Ekonomik bir yetiştiricilikle ya çok erken direkt tarlaya veya kasaya ekim, daha sonra Sonbahar ve İlkbahar'da şaşırtılmalıdır. Sonbahar şaşırtması sıcak bölgeler için söz konusudur. Vegetatif üretim de yapılabilmekle beraber çok az kullanılır.
Üretim belirtildiği gibi tohumlar ya direkt tarlaya yada fide elde etmek için yastıklara ekilmektedir. Yastıklara ekimde tohumların önce bir çuval içinde bir gece suda bekletilmesi daha sonra tohumun rutubetli, kumlu bir yere gömülerek üç-dört gün bırakılması ve daha sonra da birkaç misli kumla karıştırılarak yastıklara iyi bir şekilde ekimin yapılmasının yararlı olacağı belirtilmektedir. Bu şekildeki ekimden 10-15 gün sonra tohumlar çimlenirler. Yastıkların rutubetli kalmasına özen gösterilmesi, ancak rutubetin sağlanması için çok fazla sulamadan kaçınılması gerekmektedir. Fazla su köklerin zarar görmesine neden olmaktadır. Fideler tarlaya şaşırtılmadan önce, fidelikte bir şaşırtma yapılması, sıhhatli fideler elde etme yönünden iyidir. Yeterli büyüklüğe ulaşan fidelerin tarlaya şaşırtılmadan önce, fidelikte bir şaşırtma yapılması, sıhhatli fideler elde etme yönünden iyidir. Yeterli büyüklüğe ulaşan fidelerin tarlaya dikim zamanı gelmiş demektir. Tarlaya şaşırtmada çok sıcak havalardan kaçınılmalı, bulutlu, mutedil havalar tercih edilmelidir. Dikimde fide köklerinin iyi bir şekilde toprağa gömülmesi sağlanmalı, iyice bastırıldıktan sonra cansuyu verilmelidir. Dikimden bir kaç gün sonra tarlanın kontrol edilmesi, tutmayan fidelerin yerlerine yenilerinin dikilmesi gerekmektedir.
Pire otu yetiştiriciliğinde diğer bir yöntem, iki senelik pire otu fidelerinin sürgünlerinden yararlanılarak yapılan üretim şeklidir. Bunun için çiçeklenmeden önceki zamanda sıhhatli bitkilerden bu sürgünler köklü olarak ayrılır.
Kültürel önlemlerle pireotundan verim belirli ölçüde arttırılabilmektedir. Ancak bu önlemlerden özellikle gübrelemede dikkatli olunmalıdır. Zira fazla azotlu gübre verildiğinde bitkinin çok yapraklı olmasına buna karşın az çiçek bulunmasına neden olmaktadır. İyi bir kök gelişimi sağlaması yönünden potaslı gübre çok yararlıdır.
Gübreleme yanında bitki sıklığı da verime etki eden bir faktördür.
Vegetasyon döneminde önemli işlerden biri de yabancı otlarla mücadeledir. Verimin etkisi büyük olan bu sorunun bölge koşulları ve işletmenin durumuna göre değişik yöntemlerle çözümlenmelidir.

Hasat : Çiçekleirn en uygun toplama zamanı beyaz dil çiçeklerin tamamen açtığı devredir. Tam açılmamış çiçeklerde tam açılmamış çiçeklerde Phyretrin oranı düşüktür.
Çiçekler genel olarak sapsız koparılır. Bunun için çiçeğin hemen altından başparmak, işaret parmağı ve orta parmak yardımı ile tutularak hafif bükülmesi ile uygulanır. ancak paaptyada görülen toplama tarakları ile de çiçek hasadı yapılmaktadır. Bu toplama yöntemi yanında bitkinin sapları ile biçilerek sonradan çiçeklerin koparılması şeklinde de uygulama vardır. Her iki durumda da drogta sap uzunluğu azami 5 cm olmalıdır.
Tohum hasadı için çiçeğin sarı kahverengi renk aldığı devredir.

Kurutma : Hasat edilen taze çiçekler zaman geçirilmeden kurutulmalıdır. Kurutma yöntemi işletme olanaklarına göre değişmektedir. Büyük işletmelerde yapay kurutma sistemi ile kurutma önerilirken, küçük ve orta işletmelerde bu iş için yapılacak sergi ve raflarda yapılabilir. Her ne şekilde yapılırsa yapılsın şu hususlara dikkat edilmesi gerekir.
· Kalın sermekten kaçınmak
· Sergilerin karıştırılmasında çiçeklerin zedelenmemesine dikkat etmek
· Kurutma işlemini rutubetsiz yerde yapmak
· Çiğ yapan yerlerde geceleri sergileri örtmek
· Direkt toprak vs. üzerine çiçekleri yaymamak

Sergilerde çiçek kalınlığının 3-4 cm olması önerilir. Daha kalın serildiğinde küflenme olmakta, bu ise drog kalitesini düşürmektedir. Kurutma bölge ekolojik koşullarına göre gölge veya güneşte yapılmaktadır. Gölgede kurutma güneşte kurutmaya göre çok daha uzun olmaktadır. Ancak yinede çok sıcak havalara ve günün en sıcak saatlerinde güneşte bulunan materyalin gölgeye alınmasında yarar vardır. Çiçekler parmaklara arasında kolayca ezilebilecek duruma geldiğinde sergiden kaldırılır.
Sergiden kaldırılan çiçekler hava geçirmeyen ambalajlarda muhafaza edilmelidir. Yoksa yeniden rutubetlenebilir. Kuruyan çiçekler fazla kırılmadan sıkıca bastırılarak hava geçirmeyen ambalajlara sarılır ve piyasaya arz edilir.

Verim : Kuru çiçek miktarı 50-150 kg/da arasında değişir.

Tüketimi
Kullanılan Bitki Kısmı : Flores Phyrethri, Flores chriysanthemi insecticidi.

Etken Maddesi : Drogta % 0.5-1.5 arasında yüksek kontakt insektisid etkisi olan Pyretrin I ve II, cinerin I ve II ile jasmolin I ve II bulunmaktadır.
Daima I olanlar II den etkilidir. Ayrıca bu 3 madde içinde en etkilisi Pyrethrindir. Pytrehrin I ve II nin drogta % 1 den aşağı olmaması istenir. Ayrıca en azından %50 nin Pyrethrin I olmasında gerekmektedir.
Drogta ayrıca % 0.3 kadar uçucu yağ bulunmaktadır.

Kullanımı :Pyrethrin ve cinerin kontakt insektisit etkiye sahip maddelerdir. Bunlardan özellikle Pyrethrinlerin aktiviteleri daha yüksektir. Ancak bu toksik etileri insanlara ve sıcak kanlı hayvanlara etki yapmamasına karşın soğuk kanlı böceklerde kramp etkisi göstermektedir. Sentetik yapılan insektisidlere böcekler kolaylıkla bağışıklık kazandıklarından, uygulamada güçlükler çıkamkatdır. Halbuki bu tabii kökenli insektisidlere böceklerin bağışıklık kazanmaları daha güçtür. Bunların uçuculuk özelliği de diğer avantajlı bir yanıdır.