FİDAN YETİŞTİRME
İyi bir meyve bahçesi tesis
etmek istiyorsak bahçemizi iyi, kaliteli fidanlarla kurmalıyız. Memleketimizde her yıl yaklaşık
10 Milyon civarında meyve fidanı üretilmektedir. Bunlardan 6.5
milyon civarındaki fidanı devlet fidanlıkları, 3.5 milyon fidanı
ise özel fidanlıklar üretmektedir. Bu dersimizde
fidanın nasıl üretildiğini ve üretilirken yapılacak işlemleri
sırasıyla göreceğiz. Başarılı Fidanlık Yapmak İçin Aşağıdaki Şartlara Uymak Gerekir: 1. Fidanlık, fidan talebi yüksek olan yani meyveciliğe uygun yerlerde
kurulmalı, 2. Yakıcı dondurucu ve kurutucu rüzgarlardan korunmuş olmalı,
3. Yeterli ve uygun sulama suyu bulunmalı, 4. Toprak hafif süzek ve istenilen asitlikte olmalı, 5. Arazinin meyli ve drenajı uygun olmalı,6. Taban suyu olmamalı,7. İlkbaharın geç ve sonbaharın erken donları, aşı ve
sürgünleri etkileyecek devrede olmamalı,8. Materyal temini için ulaşım imkanı kolay olmalı, 9. İşçi kolay temin edilebilmelidir.
Şekil 1. Fidanlarda aşı.
Şekil 2. Tohum tavası.
Fidanlık kurulacak
yerin plânlanması yapılırken; işletme binası, evler, yemekhane,
yollar, gübrelik, makine parkı, fidan hendekleme ve satış yeri gibi tesislerin ihtiyaca cevap verebilecek büyüklükte olmasına
dikkat edilmelidir.
Fidan Üretim Parselleri
Aşı kalemi damızlıkları,
Çelik damızlıkları,
Tohum damızlıkları, tohum tavaları,
Şaşırtma, aşı ve üretim parsellerinden meydana gelir.
Şekil 3. Fidan parseli.
Fidanlık Toprağının
İşlenmesi
Toprak önce 50-60 cm derinlikte işlenir. İşleme için yaz mevsimi
veya sonbahar başlangıcı uygundur.
Fidanlık Verinin Gübrelenmesi
Bir fidan iki veya üç yıl aynı yeri işgal edece§i için önce tabana
çiftlik gübresi verilir. Daha sonra çapadan önce potaslı, azotlu
ve fosforlu gübreler verilmelidir.
Fidanlıklarda Münavebe
(Bitki Nöbetleşmesi)
Fidan sökülen yere aynı cins fidandan dikmek uygun de§ildir. Genel
olarak yumuşak çekirdekli (elma, armut gibi), sert çekirdekli
(kayısı, kiraz, şeftali), üzümsü meyveler aynı yere sırayla dikilebilir.
Daha sonrada tarla ziraatı özellikle ti§, bakla veya çapa bitkisi
ekmek fidanlara musallat olan hastalık ve zararlıları da önler.
Anaçların
Yetiştirilmesi
Modern meyvecilikte meyve fidanları ya yabani tohumlarından elde
edilen çöğürler veya seçilmiş klon anaçlarının üzerine aşılanarak
yetiştirilirler.
Şekil 4. Anaç damızlığı.
Tohum Tavalarının Hazırlanması
Yabani tohumdan elde edilen çöğürler 80 cm eninde ve 5 m boyunda
hazırlanan tohum tavalarında yetiştirilirler. Tohum tavaları hazırlanırken:
-
Önce yanmış çiftlik
gübresi ile gübrelenir,
-
Bellenerek gübrenin
karıştırılması sağlanır,
-
Tırmıkla düzeltilir.
-
Hazırlanan tohum tavalarına
tohumlar kendi kalınlıklarının iki katı derinliğine sıravari ekilir.
Çöğürlerin Aşı Parseline
Aktarılması
Hendekleme yerlerinde
sulanan çöğürler İlkbaharda aşı parsellerine şaşırtılır. Aynı
çeşitler aynı büyüklükteki ve kalınlıkta olan çöğürler beraber
dikilir. Böylelikle parseldeki çöğürler aynı zamanda aşıya gelirler.
Bu da yetiştiricilik açısından kolaylık sağlar.
Çöğürlerin dikim aralıkları sıra üzeri 25-35 cm sıra arası 80-100
cm olmalıdır. Çöğürlere dikimden sonra hemen can suyu verilir.
Çöğürler Aşı Parselinde Uygulanan İşlemler
Dikimden sonra verilen can suyu kaymak tabakası meydana getirir.
Bunun için;
-
Çöğürler aşıya gelene
kadar çapalama işlemi,
-
Çöğürlerin faaliyetini yavaşlatacak külleme, kırmızı
örümcek, yaprak bitleri ve göz kurtları ile mücadele işleri yapılmalıdır.
Çöğürler bölge şartlarına göre yaz aylarında durgun T göz aşısı ile
aşılanırlar.
Fidanlara Aşı Parselinde
Uygulanan İşlemler
Aşılama döneminden sonra kışa kadar sulama, gübreleme, mücadele
gibi bakım işleri yapılır.
Kış sonunda veya erken ilkbaharda aşının hemen üzerinde ters istikamette
meyilli olarak çöğür kısmı kesilir. Fidanlıklarda sürgün faaliyeti
başlaması ile beraber aşı gözleri patlamaya ve sürmeye başlar
ayrıca çöğürlerin üzerinden de filizler çıkar. Bu çöğürlerdeki
filizler mutlaka zamanında koparılarak aşı filizlerinin çabuk
büyümesine yardımcı olunmalıdır.
Şekil 5. Yeni süren bir fidan filizleri (temizlenmemiş).
Şekil 6. Yeni süren bir fidan filizleri (temizlenmiş).
Sonbaharda fidanlar yapraklarını dökünce sökülür, kök tuvaletleri
yapılır. Tür, çeşit ve boylarına göre ayrı ayrı etiketlenip hendeklenirler.
Nakledilecekleri zamanda kökleri açık kalmayacak şekilde ambalajlanırlar.
Kaynak:
Tarım Bakanlığı Yayınları
TEKNİK METİN YAZARLARI
Doç. Dr. İbrahim GEDİKOĞLU
Zir. Yük. Müh. Fikret EYÜPOĞLU
Doç. Dr. Naci KURUCU
Dr. Süleyman ALTINTAŞ
Edİtör
Zir. Yük. Müh. İnci HACIÖMEROĞLU
|
