ÜRETİM TEKNOLOJİSİ VE SİSTEMLERİ
Kışlık olarak yetiştirilecek kolzanın üretimi
hububat üretiminden çok farklı değildir. Sonbaharda iyi hazırlanmış
tavlı bir tohum yatağı hazırlayarak mümkün olduğunca erken
ekim yapmak ve iyi bir yabancıot mücadelesi ile kolza üretimini
gerçekleştirmek mümkündür. Yalnız yazlık olarak üretilecek
kolza da sulama ve gerektiğinde yabancıot mücadelesini tekrarlamak
gerekecektir. Ancak ülkemiz şartlarında yazlık olarak kolza
yetiştirmek çok marjinal alanlar dışında pek ekonomik olmayacaktır.
Dolayısı ile burada bahsedilen üretim tekniği kışlık kolza
içindir.
İklim ve Toprak İstekleri:
Kolza, verimli ve iyi drenajlı topraklara
ihtiyaç göstermektedir. Güneşli günler ve soğuk geceler kolza
yetişmesi için oldukça uygundur; hasat zamanında havanın kuru
olması gerekmektedir. Kolzanın 300 ile 2800 mm yıllık yağışa,
5 ile 27 oC arasında yıllık ortalama sıcaklığa, ve 4.2 ile
8.2 arasına pH'a toleranslı olduğu bildirilmektedir.
Çeşit Seçimi:
Çeşit seçimi genellikle yetişme (vejetasyon)
peryodunun uzunluğu ile belirlenmektedir. Vernelizasyon ihtiyacı
değişiklik gösteren ve olgunlaşması uzun süren kışlık çeşitlerin
tersine, yazlık çeşitler vernelizasyon ihtiyacı göstermeyen
kısa olgunlaşma peryoduna sahiptir. İklim ve çiftçilik sistemlerindeki
büyük farklılıklardan dolayı çeşitler genellikle özel olarak
ıslah edildikleri bölgelerde en iyi adaptasyon göstermektedirler.
Toprak işleme ve Tohum Yatağı Hazırlığı:
Kolza, geleneksel hububat tarımında kullanılan
toprak işleme aletlerinin dışında özel bir alete ihtiyaç göstermez.
Tohum yatağı hazırlanması başarılı bir Kolza üretimi için
oldukça önemlidir. Geniş yapraklı yabancı otlara karşı en
iyi savunma hızlı çimlenme, çıkış ve büyümeyle elde edilmektedir.
Homojen yüzeysel bir ekim çimlenmeyi hızlandırmakta ve ürünün
yabancı otlarla mücadele yeteneğini arttırmaktadır. Maksimum
sürüm derinliği genellikle 10 ila 13 cm (4-5 inç) arasında
değişmektedir. Killi veya killi kumlu gibi ince tekstürlü
toprakları açmak, karların erimesine veya yağmur sularının
süzülmesine izin vermek amacıyla derin İşleme yapılabilir.
15 ila 18 cm den daha derin işlemenin büyük bir değeri yoktur
ve sadece dikkate değer bir şekilde daha fazla masrafa sebep
olmaktadır.
Ekim:
Kolza tohumu küçük olduğundan sonbahar toprak
sürümü ve sıkı bir tohum yatağının hazırlanması arzu edilmektedir.
Ekimden önce toprağın bastırılması sıkı ve düzgün bir tohum
yatağı hazırlığına yardım eder. Tohumlar çok küçük olduğundan
kolza tohumunun yayılabilmesi için tohumun yarı yarıya kırık
tohumla karıştırılması önerilir; hektara 10 kg tohum için
mibzerin hektara 20 kg karışık tohum olacak şekilde kalibrasyonu
yapılmalıdır. Tohumun ekim derinliği 2.5 cm ve daha az olmalıdır,
fakat toprak kaymak tabakası bağlamazsa fideler 5 cm ve daha
derinden çıkış yapabilmektedir. Ekim derinliği çıkan fidelerin
sayısını ve gelişmesini büyük ölçüde etkilemektedir. Kolza
tohumu çimlenme için yeterli neme ulaşmak için gereğinden
daha derin ekilmemelidir. 12 ile 25 mm derinlikte, sıkı, nemli,
ve ılık tohum yatağına ekilen Kolza tohumları yüksek bir çıkış
yüzdesiyle birlikte hızlı bir çimlenme göstermektedirler.
Kolza ekimi için optimum toprak sıcaklığının 10 0C olduğu
yapılan çalışmalarla belirlenmiştir. 10 derecenin üzerindeki
toprak sıcaklığı yüksek çimlenme oranı, hızlı çıkış ve hızlı
bir yaprak gelişmesi sağlamaktadır. Sıkı bir şekilde bastırılmış
tohum yatağı tohum için mükemmel bir nem ve oksijen sağlamaktadır.
Bu yüzden ekimden sonra tohum yatağı kadar kadar bastırılmalıdır.
Birim Alandaki Bitki Sıklığı (Tohum Miktarı):
Kolza verime çok az etkisi olan, nispeten
değişik oranlarda değişen ekim yoğunluğuna veya bitki populasyonuna
oldukça esnek bir üründür. Yapılan araştırmalar m2 ye 60 ile
200 bitki sağlayan ekim yoğunluğunun hem Kolza hem de Brassica
rapa da verim bakımından benzer sonuçlar verdiğini göstermiştir.
m2 de 200 den fazla bitki sayısının verimi az miktarda azalttığı
bulunmuştur. m2 deki bitki populasyonunun 60'ın altına düşmesi
verimde çok büyük bir azalmaya neden olmaktadır. İyi bir ekim
sıralardaki boşlukları minimize etmeli ve m2 de 80 ile 180
arsında bitki populasyonu sağlamaya çaba gösterilmelidir.
15 cm lik mibzer sıra arası metre başına 12-27 bitki çıkışına
ihtiyaç göstermektedir. Kolzanın bir kilogramında ortalama
250 000 tohum bulunmaktadır. Tohum miktarı ve çimlenme yüzdesi
birim alandan mümkün olan maksimum bitki sayısını belirler.
Ekim Zamanı:
Kışlık kolzada erken ekimler daha yüksek
verim vermektedir. Bunun belli başlı sebebi kışa rozet dönemi
denilen 4-5 yapraklı dönemde girebilmesidir. Daha geç ekimlerde
soğuk zararı görülebilir. Çok erken ekimlerde ise havanın
iyi gitmesi durumunda bitkiler zamansız sapa kalkarak zararlanabilirler.
Ekim zamanına şu faktörler etki edebilirler:
Bölgedeki donsuz periyot
Ekilecek çeşit ve olgunlaşması için gerekli
gün sayısı
Kültürel işlemler
Tarlada işlemlere başlamayı belirleyen ilkbahardaki
hava durumu
Tohum yatağı özelliği (nem, sıcaklık)
Toprak yapısı ve eğim
Çeşidin toprak sıcaklığına olan tepkisi
Yabancı ot durumu ve planlanan kontrol metodu
Çiftlik büyüklüğü ve ekipman
vii. Gerekli Besin Elementleri (Gübreleme):
Kolza da en başarılı gübreleme programı topraktaki
mevcut besin elementlerinin durumuna bağlı olarak belirlenendir.
Kolza, nitrojen ve fosfat gübrelemesine iyi tepki vermektedir.
Genellikle dekara 10 kg saf azotun yarısı erken ilkbaharda
kullanılmalıdır. Fosfor olarak ise dekara 8 kg yararlı gerekmektedir.
Toprak tahlili neticesinde toprakta bu miktardan daha az seviyede
fosfor bulunduğu takdirde aradaki fark kadar gübre ekimden
önce toprağa verilmelidir. Kolza kükürtü çok sever. Bu nedenle
kullanılacak gübrelerin sülfat formunda olmaları verimde olumlu
etki yaratacaktır. Gübreyle direk temas tohumlarda zarar meydana
getirdiğinden mibzerde hem tohum hem de gübrenin aynı tüpe
boşaltıldığı durumlarda düşük miktarda gübre kullanılmalıdır.
Hasat:
Harnuplar aynı zamanda olgunlaştığı ve kolayca
dağılma gösterir. Kuru ve olgun tohumlar doğrudan biçer döğerle
hasat edilebilir. Ürünü biçmek için en iyisi tohumlar tamamen
olgunlaşana kadar beklemek ve bitkilerin nemli olduğu bulutlu
havalarda hasat etmektir. Böylece dağılma azalacaktır
Münavebe:
Kolza üretimi için gerekli toprak işleme:
ekim sistemi, toprak zonları ve toprak tiplerine göre değişiklik
göstermektedir. Kullanılacak sistem toprağın nemine, yabancı
otlara, önceki ürüne, tarladaki bitki artıklarına, zararlı
ve hastalıklara, toprağın kayganlığına, gübre dağılımına ve
kullanılabilecek mevcut makine durumuna bağlı olmaktadır.
Tek başına bütün kriterleri sağlayan bir sistem yoktur. Bir
lokasyonda başarılı olan bir uygulama diğer bir lokasyonda
başarısız olabilmektedir. Bu nedenle başarılı bir sistem:
Tohuma çimlenme, çıkış, kök ve bitki gelişimi
için uygun bir çevre ,
Su alımını, depolamasını ve hareketini kolaylaştıran
bir toprak yapısı,
Ekim veya çıkış döneminde tarlada daha henüz
yeşil bir vejetasyon gelişmenin olmadığı dönemde yabancı ot
kontrolünü,
Tarımsal kimyasalların uygun derinlikte yer
almasını,
Bitki artıklarının tarlaya uygulanacak olan
gübre veya herbisitlerle herhangi bir etkileşiminin olmamasını,
Zararlı ve bitki hastalıklarının kontrolünü,
Herhangi bir toprak erozyonu olmamasını sağlamalıdır.
Kolza tahıllar, keten, mısır, patates, ve
şeker pancarından sonra ekilebilir, fakat hardaldan ve ayçiçeğinden
sonra ekilmemelidir.
|