ORGANİK FINDIK YETİŞTİRİCİLİĞİ
ORGANİK FINDIK ÜRETİMİ
Entansif tarım yapısı , tarımda yüksek verim ve daha iyi bir refah düzeyine
ulaşılmasını sağlamış, ancak çevre, gıda maddeleri ve tarımda çalışanlar
ile ilgili bir çok sorunu da beraberinde getirmiştir (Rehber 1991).
Geleneksel tarımın en önemli amacı birim alandan en yüksek verim elde
etmektir. Geleneksel tarımda doğal kaynakların yoğun kullanımı toprak,
su ve hava kirliliği, tarım kimyasalları kalıntıları, doğal kaynaklardaki
yıpranmalar artmış ve artan girdi kullanıma bağlı olarak üretim maliyeti
yükselmiştir (Lampkin and Padel 1994).
Ekolojik (organik, biyolojik, biyodinamik ve düşük girdili) tarım, geleneksel
tarımsal üretimde kullanılan ve çevreye zarar veren kimyasalların kullanımının
büyük ölçüde azaltılması veya tamamen önlenmesini içermektedir. Buna göre
ekolojik tarım ürünleri, tarım kimyasalları kullanılmadan üretilmiş olmalıdır
(Lampkin and Padel 1994)
Dünyadaki gelişmelere paralel olarak ülkemizde de ekolojik tarım konusundaki
ilk çalışmalar 1983-1984 yıllarında başlamıştır. Ekolojik üretim, günümüze
kadar tamamen ihracata konu olan ürünlerde başlatılmış ve gelişmiş olup,
bu üretim teknolojisi ile yeni ürünler için ihracat olanağı çoğunlukla
sağlanamamıştır(Gündüz 1994).
Ekolojik olarak üretilen yaklaşık 60 ürün içinde ekin alanı ve üretici
sayısı en yüksek olan ürünler, fındık, üzüm ve incirdir. Ekolojik fındık
üretimi Ünye ve İkizce (Ordu), Terme (Samsun), Akçakoca (Bolu) ve Alatlı
(Zonguldak) ilçelerinde yapılmaktadır. Ekolojik fındık üretimi 1989-1990
üretim döneminde başlamıştır. 1998 yılı verilere göre ekolojik fındık
üretimi yapan üretici sayısı 1.155, üretim alanı 3.745 ha., üretim 2.288
ton ve ihracat miktarı ise, 1.095 ton’dur (Anonim 1999). İhracatçı Birlikleri
kayıtlarına göre, toplam ekolojik fındık ihracatı 1.510 ton (Anonim 1999)
olup, bunun toplam üretime oranı % 66.01’dir. Toplam fındık üretiminin
% 0.4’ü fındık üretim alanının % 0.7’si ve toplam üretici sayısının ise
% 0.3’ü ekolojik fındık üreticileridir.
Ekolojik tarıma geçişte, geleneksel tarıma oranla ilk yıllarda birim
alanda verim hızlı bir düşme söz konusu iken, daha sonraki yıllarda alınan
önlemler ile verim düzey eskisine yaklaşmakta (Daitota, 1989) ve hatta
geleneksel tarımdan daha yüksek olabilmektedir.
Çizelge 1. Ekolojik ve Geleneksel Fındık Üretiminde
Ortalama verim, Üretim maliyeti, Satış fiyatı ve karlılığın
karşılaştırılması ( 1997-1998)
İşlemler Verim kg/da. Üretim Maliyeti Satış Fiyatı Net Kar Tl/kg.
Geleneksel 100,94 492.079 663.591 171.512
Ekolojik 126.42 416.849 622.683 205.834
Fark Miktar 25,48 + 75.230 -40.908 +34.322
Oran 25,24 15,29 6,16 20.01
Ekolojik Fındık Tarımına Geçiş Dönemi: Ekolojik fındık üretiminin başlamasından,
belgelendirilmesine kadar geçen dönemi ifade eder. Bu dönem fındık için
genel olarak üç yıldır.
Organik Fındıkta Bitki Besleme: Geleneksel ve ekolojik fındık üretiminde
girdi kullanımı yönünden önemli farklılıklar bulunmaktadır. Ekolojik üretim
yapan üreticiler dekara ortalama 648 kg. çiftlik gübresi 3.4 yılda bir
sonbahar veya İlkbahar başında ocağın dal iz düşümüne halka şeklinde ki
50-60 cm. genişliğindeki banda 30-40 kg. kadar eşit olarak dağıtılır ve
hemen toprağa çapalanır.
Fındık bitkisi normal gelişimini ph’sı 5-7 arasında olan topraklarda
sağlayabilmekte ve bol ürün verebilmektedir. Ancak fındık tarımı yapılan
Karadeniz Bölgesi toprakları genellikle asit karakterlidir. Toprağın asit
karakterde olması azot, fosfor ve potasyum gibi bazı elementlerin alınmasına
engel olduğu gibi demir, aliminyum gibi bazı elementlerinde çözünebilirliğini
artırdığından toksik etki yapmasına neden olur.
Asit toprakların kireçlenmesi ile toprakların fiziksel, kimyasal ve
biyolojik özellikleri düzeltilir. Toprak analizleri sonucuna göre toprağa
atılacak kireç miktarı belirlenir, 4-5 yılda bir Kasım-Mart aylarında
dal izdüşümüne 40-50 cm. bant şeklinde halkaya muntazaman serpilip 5-10
cm. toprak derinliğine çapalanır.
Çiftlik gübresinin bulunamadığı durumlarda toprağa organik madde kazandırmanın
diğer bir yöntemide yeşil gübrelemedir. Fındık bahçeleri için yeşil gübre
bitkileri fiğ, yabani bezelye ve yulaf gibi bitkiler olup bunlar sonbaharda
meyilli arazilerde dal iz düşümlerindeki 50-100 cm’lik halka şeklindeki
banda, düz arazilerde ise tüm bahçelerde ekilir. İlkbaharda çiçeklenmeden
önce biçilerek toprağa karıştırılır. Bu uygulamaya toprağın organik maddesi
az olan yerlerde birkaç yıl üst üstte devam edilmelidir. Ayrıca fındık
zurufunun kompost hale getirdikten sonra fındık dal iz düşümlerine saçılarak
toprağa 5-10 cm. derinlikte karıştırmalıdır.
Bazı organik fındık üreticisi N, P , K içerikli organik kökenli ticari
gübreler kullanmaktadır. Fakat bu gübre kullanımı ekonomik olmadığı için
çok yaygın değildir. Ticari gübreyi 11. ayın sonunda ve 3. ayın sonunda
100 kg/ocak olmak üzere atmaktadırlar.
Organik Fındıkta Budama Tekniği: Bahçede hastalıklı, yaşlı, kuru ve ocak
içlerine yönelen dal ve dalcıkların çıkarılması ile ocakların yayvan bir
taç kazanması sağlanır.
Kök sürgünü verme temayülü fazla olan fındıkta yılda 2 defa kök sürgünü
temizliği yapılmak suretiyle bunların besin maddelerini sömürmeleri önlenmiş
olur.
Genel olarak fındıkta budama zamanı sonbahar aylarıdır. Fındıkta budamaya
vegatasyonun durduğu ve büyük oranda yaprakların döküldüğü dönem dikkate
alınarak başlanmalıdır.
Organik Fındıkta Hasat: Fındık çeşitlerinin hepsi aynı zamanda hasat
olumuna gelmemektedir. Bazı çeşitler erken, bazı çeşitlerde daha geç olgunlaşmaktadır.
Çeşitlerin ayrı ayrı ve hasat olumuna geldiğinde toplanması an uygunu
isede, fındık bahçelerinin karışık çeşitlerden kurulu bulunması bahçedeki
hakim fındık çeşidinin olgunlaştığında hasadın yapılmasını zorunlu kılmaktadır.
Fındıkların hasat olgunluğuna geldiğini;
Zurufların iyice sararıp kızarması,
Fındık tanelerinin zuruf içerisinde oynamaya başlaması,
Sert meyve kabuğunun ¾ nispetinde kızarması ve iç’in kendine has sertlik
ve tadını alması.
Sağlam ve dolgun meyveleri taşıyan dalların sallandığı zaman mevcut meyvelerin
¾’ünün daldan dökülmesi fındığın hasat olgunluğuna ulaştığını gösterir.
Karadeniz fındık bölgesinde yetiştirilen çeşitlerin hasat zamanı yıllara
göre değişmekle
beraber sahil kolda 1-10 ağustos, orta kol 10-20 ağustos ve yüksek kolda
20 ağustostan sonradır.
Fındığın en iyi hasat edilme şekli silkme suretiyle yerden toplanması
ise de bölgede bu tür hasada imkan verecek bahçeler çok azdır. Bu hasat
şeklinde fındıklar tam hasat olgunluğunda toplandığından randıman ve kalite
iyi olduğu gibi dal ve dalcıklar ile gelecek yılınmahsülünü oluşturacak
olan tomurcuklar da zarar görmemiş olur.
Bölgede daha çok uygulanan hasat şekli; daldan el ile toplamadır. Ayrıca
bahçe içerisinde bulunan fındık çeşitleri birbirine karıştırılmadan ayrı
ayrı toplanmalıdır. Hasat da 5-7 kg’lık ve bele bağlanan sepetler kullanılmaktadır.
Toplanan bu zuruflu fındıktan yaklaşık 1/3 nisbetinde değirmenlik kuru
fındık elde edilmektedir.
Organik Fındıkta Harman: Harman yerine getirilen fındıklar 3-5 gün, 10-15
cm. kalınlıkta bir tabaka halinde serilir. Güneşli havalarda tahta kürek
veya tırmık ile her gün karıştırılarak kurutulur. Belli bir miktar kuruyan
bu fındıklar patoz denilen fındık ayıklama makinesine verilmek suretiyle
zuruflarından ayrılırlar. Ayıklanan bu fındıklar toprak harmanlarda bez,
beton harmanlarda ise bez kullanmadan 2-4 cm. kalınlıkta serilirler.
Bu şekilde 3-4 gün kuruyan fındıklar vantilatörden geçirilmek suretiyle
toz, toprak, zuruf parçalarından ve boşlarından ayrılırlar. Kırık , kurt
delikli fındıklar ile karışan diğer fındık çeşitleri içlerinden seçilir,
çuvallara doldurulur ve ağızları dikilerek pazara götürülmek üzere hazırlanır.
Harmanlama işlemi genellikle 15 Ağustos da başlayıp Eylül ayı sonlarına
kadar devam eder. Harmanlama sırasında fındığın iyice kurumasına ve nem
oranının kabuklu fındıkta % 12, iç fındıkta % 6’yı geçmemesine dikkat
etmelidir.
Organik Fındığın depolanması: Organik olarak üretilen fındık ayrı yerde
depolanmalıdır. Depo fındık konulmadan önce temizlenerek ve gerekiyorsa
uygun bir şekilde dezenfekte edilerek, hastalık etmenleri, böcekler ve
farelerden arındırılmalıdır. Organik fındığın saklanması sırasında herhangi
bir tarım ilacı kullanılmamalıdır.
Depolanacak fındıklar temiz ve kuru olmalıdır. Organik fındığın konulacağı
depolar, organik ürünler için uygun olmalıdır. Depoda organik fındıktan
başka her hangi bir ürün ve madde bulunmamalıdır.
İçinde kabuklu veya iç fındık bulunan ambalajlar, depolarda ahşap ızgaralar
üzerine yerleştirilmeli ve 10 ambalajdan fazlası üst üste konulmamalıdır.
İyi bir havalandırma sağlamak için, istif sıraları arasında yeterli boşluklar
bırakılmalıdır. Ambalajlar, havadar ve serin depolarda muhafaza edilmeli;
rutubetli ve yağmur alan yerlerde bırakılmamalıdır. Organik fındık, yağışlı
havalarda yüklenmemeli ve boşaltılmamalıdır. Fındık çuvallarının yüklenmesi
ve boşaltılmasında kanca kullanılmamalıdır.
Ambalajlar, işleme yerlerinde, depolarda ve nakliye vasıtalarında, kirletici
ve kötü koku yayan maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.
Organik Fındıkta Zirai Mücadele: Fındık zararlıları ile mücadelede;
bulaşık meyve, dal, sürgün ve tomurcukların toplanarak veya kesilerek
bahçeden uzaklaştırılması; ergin böceklerin, yumurta ve larva kümelerinin
toplanarak imha edilmesi, tuzak bantların kullanılması gibi mekanik ve
fiziksel tedbirler ile budama ve gübreleme gibi kültürel tedbirler, titizlikle
uygulanmalıdır.
Fındık Bahçelerin de Bulunan Önemli Zararlı, Hastalık ve Yabancıot Türleri
ve Bunlara karşı Kullanılacak Mücadele Yöntemleri veya
Maddeleri
Zararlı, Hastalık ve Yabancı otun adı Mücadelede Kullanılacak
Yöntemler ve Maddeler
Fındık kurdu Balaninus nucum L. Yere dökülen fındık
meyveleri toplanıp imha edilmelidir. Çiftçilerimiz bu
zararlıya karşı kül+kükürt+kireç karışımı atmaktadırlar.
Fındık kozalak akarı Eriophiyes avellana Zararlının
etkisiyle deforme olarak, kozalak veya küçük bir gül
goncası görünümünü alan ve içleri, kozalak akarı ile
dolu olan meyve ve yaprak tomurcukları toplanarak imha
edilmelidir. Toz kükürt kullanılabilir.
Fındık filiz güvesi Gypsonoma dealbana Fröhl. Zararlının
larvaları ile bulaşık olan sürgünler kesilip bahçeden
uzaklaştırmak suretiyle mekanik mücadele, Bacillus thuringiensis
içeren ve ruhsatlı olan hazır bakteri preparatları kullanmak
suretiyle biyolojik mücadele yapılmalıdır.
Dalkıran Xyloborus dispar F. Hasattan sonra çok zayıf
olan ve kuruyan dallar kesilerek bagçeden uzaklaştırmak
suretiyle mekanik mücadele yapılmalıdır.
Fındık koşnilleri Parthenolecanium corni Özellikle Verticillium
lecanii gibi entomopatojen fungusları korumak ve desteklemek
suretiyle mücadele yapılmalıdır. Bulaşık olan sürgünler
ve ince dallar kesilerek bahçeden azaklaştırılmalıdır.
Bakteriyel yanıklık hastalığı Xanthomonas campestris
Bahçedeki çok hastalıklı ve kurumuş dallar kesilip yakılmalıdır.
Budama yaz ve kış aylarında yapılmalıdır.%1’lik Bordo
bulamacı kullanılarak; hasattan sonra ağustos sonu veya
eylül başında 1 ilaçlama; sonbahar sonunda yaprakların
¾’ ünün döküldüğü zaman 2. İlaçlama ve ilkbaharda yaprak
tomurcukları patlamaya başladığı zaman 3. İlaçlama yapılmalıdır.
Yabancı otlar; tek yıllık ve çok yıllık, dar yapraklı
ve geniş yapraklı pek çok yabancı ot türü ve odunsu
bitkiler bulunmaktadır. Fındık bahçelerinde yabancı
ot mücadelesi; biçme,el ile yolmaşeklinde olmaktadır.
Böğürtlen, gıcır dikeni ve eğrelti otu gibi bitkiler
biçilerek ve sökülerek yok edilmelidir. Yabancı ot tohumlarının
bulaşmasını önlemek için yanmış çiftlik gübresi kullanılmalıdır.
T.C.
TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI
Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü
Fındık Araştırma Enstitüsü
MİNE RUŞEN
ALİ TURAN
Giresun, 2003
Kaynaklar:
Anonim,1999. Fiskobirlik Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği Genel
Müdürlüğü. Giresun
Anonim,1999.Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı Kayıtları, Ankara.
Daitota,I., 1989. Organic Farm Markets A Come Back and Money, Development
Forum, Vol :17,No: 5 : 4
Gündüz, M., 1994. Dünyada ve Türkiye’de Organik Tarım, Organik Ürün Pazarları
ve Türkiye İhracatı Açısından Değerlendirilmesi, İGEME, Ankara.
Lampkin, N.H. and Padel, S., 1994. The Economics of Organic Farmin An
International Perspective, CAB International, UK.
Rehber, E., 1991. Alternatif Tarım Üzerine Bir Tartışma, U.Ü. Ziraat
Fakültesi Dergisi, (
|
