ORGANİK TARIMDA TARLA BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ
Organik Tarım Nedir?
Ekolojik sistemde yanlış uygulamalar sonucu kaybolan doğal dengeyi yeniden
kurmaya yönelik, insana ve çevreye dost üretim sistemlerini içermekte
olup, esas olarak sentetik kimyasal tarım ilaçları, hormonlar ve kimyasal
gübrelerin kullanımın yasaklaması yanında, organik ve yeşil gübreleme,münavebe,toprağın
muhafazası, bitkinin direncini arttırma, doğal düşmanlardan faydalanmayı
tavsiye eden, bütün bunların kapalı bir sistemde oluşturulmasını öneren,
üretimde sadece miktar artışının değil aynı zamanda ürün kalitesinin de
yükselmesini amaçlayan alternatif bir üretim şeklidir (Aksoy ve Altındişli,1999).
Organik Tarla Tarımı Nedir?
Basit olarak sentetik gübre ve pestisit kullanılmayan
bir yetiştirme ortamı içinde yetiştirilen ürünler tarla
ürünü olarak tanımlanabilir. Dışarıdan müdahale ile
herhangi bir genetik değişikliğe uğramış çeşitler organik
yetiştiricilikte kullanılamaz.
Bu standarda uygun olarak yetiştirilen nohut bitkilerinden
elde edilmiş ve genetik yapısına dışarıdan herhangi
bir müdahale yapılmamış, yani genetik yapısı değiştirilmemiş,
sentetik pestisitler, radyasyon ve mikrodalga ışınları
ile muamele görmemiş üretim materyalidir. Ekolojik tarımda
kullanılacak nohut tohumlarının, ekolojik oldukları
belgelendirilmelidir. Ancak ekolojik tarıma geçiş döneminde,
Denetleme Yetkili Kuruluşun kontrolünde diğer tohumluklara
müsaade edilebilir.
Bu standardın amacı; tüketiciye güvenilir ve sağlıklı
ürün arzını sağlamak, geçimini nohuttan sağlayan üreticilere,
yeterli kazanç ve güvenli bir çalışma ortamı yaratmak,
nohut yetiştirilen alanlar ile bunların çevresinde bulunan
bitkilere, yararlı organizmalara ve yaban hayatına ait
yaşama ortamlarını ve bunlar arasındaki doğal dengeyi
korumak ve böylece genetik çeşitliliği muhafaza etmek,
nohut üretimi yapılan toprakların uzun süreli verimliliğini
temin etmek, geleneksel nohut üretiminde kullanılan
kimyasal ilaçların ve gübrelerin sebep olduğu; tarım
topraklarının, yer altı ve yer üstü su kaynaklarının
kirlenmesini, yetiştirme tekniklerinden kaynaklanan
toprak erozyonunu ve çevre kirliliğini önlemektir.
GENEL KURALLAR
- Organik tarla bitkileri üretimi yapılan alanlarda,
yüksek enerji tüketen ve çevre kirliliği yaratan hiçbir
girdi kullanılmamalıdır.
Geçiş Dönemi
Organik tarla tarımına geçiş dönemi, ekolojik yönetimin
başlamasından, ekolojik ürünün belgelendirilmesine kadar
geçen dönemi kapsar. Bu dönem tarla ürünleri için genel
olarak, tarlanın işlenmesinden itibaren iki yıldır.
Ancak geçiş dönemi başlangıcından önce, aşağıdaki uygulamalar
yapılmış ise bu geçiş süresi, Denetlemeye Yetkili Kuruluşun
izni ile kısaltılabilir.
a) Bakir topraklarda üretim yapılacak olması,
b) Geleneksel üretimde, organik tarımda müsaade edilen
girdilerin kullanılmış olması,
c) Önceki yıllarda, Her hangi bir “Entegre Mücadele
Teknik Talimatına” uygun olarak Entegre Mücadele Programı
uygulanmış olması,
d) Kullanılan zirai mücadele ilaçlarının parçalanma
sürelerinin çok kısa olması,
e) ) Toprağın önceki kullanım durumunun biliniyor olması.
Organik tarla bitkileri üretimine geçmek isteyen üreticiler,
geçiş programlarında; işletmenin tarihçesi, mevcut durumu,
üretilen ürünler, kullanılan bitki besleme maddeleri,
zirai mücadele uygulamaları ve hayvan yetiştiriciliği
ile ilgili bir durum tespiti yapar. Buna göre, ekolojik
tarıma geçiş döneminde yapılacak değişiklikler, bir
iş takvimine bağlanır.
Denetlemeye Yetkili Kuruluşun Yapacağı İşler
Organik tarla bitkileri yetiştiriciliği yapmak isteyen üreticinin, yazılı
başvurusunu alan Denetlemeye Yetkili Kuruluş, TS 12611 ekinde verilen
“Ön Bilgi Formunu”, başvuru sahibine gönderir. Bu formu doğru ve eksiksiz
olarak doldurur ve Denetlemeye Yetkili Kuruluşa geri gönderir. Denetlemeye
Yetkili Kuruluş, doldurularak kendisine ulaştırılan bu Ön Bilgi Formunu
değerlendirir ve buna göre, bir “Geçiş Dönemi Eylem Planı” hazırlayarak,
başvuruyu yapan üreticiye gönderir.
Denetlemeye Yetkili Kuruluş, hazırladığı Geçiş Dönemi Eylem Planında,
organik tarla bitkileri üretimi yapılacak tarlanın, daha önceki kullanım
durumuna bağlı olarak geçiş süresini, en fazla iki yıl olarak belirlemesi
gerekmektedir. Ancak önceki yıllarda, Madde 2.1.1.’de verilen şartlara
uygun olarak üretim yapılmış ise, Denetlemeye Yetkili Kuruluş geçiş süresini
kısaltabilir.
EKOLOJİK TARIMDA ÜRETİM ALANININ HAZIRLANMASI
Organik tarla bitkileri yetiştiriciliği yapılan tarlada bulunan zararlıların,
hastalıkların ve yabancı otların mücadelesinde, EK 2’de verilen maddelerin
veya yöntemlerin yeterli olmaması halinde; TS 12611’in ekinde verilen
ve Organik Tarım Yönetmeliğinde müsaade edilen diğer maddeler veya yöntemler
de kullanılabilir. Ancak bu durumda, mücadelede kullanılacak ilaçların
ve maddelerin, Ülkemizde ruhsatlı olması, resmi tavsiyesinin bulunması,
kullanılacağı hastalık, zararlı ve yabancı ota karşı etkili olması ve
Denetlemeye Yetkili Kuruluş tarafından da uygun görülmesi gerekir.
Toprak İşleme
Organik tarla bitkileri yetiştiriciliği yapılacak tarlada toprak işleme,
toprağın a!t üst edilmeden kabartılması ve havalandırılması şeklinde yapılmalıdır.
Bunun için toprağı dipten kabartan ve yırtarak işleyen tırmık, kazayağı,
dip kazan, yaylı ve yaysız çizer, dik rotovatör gibi aletler kullanılmalıdır.
Meyilli tarlalarda toprak işlemesi, meyil yönüne dik olarak yapılmalıdır.
Toprak Islahı
Tarlalarında, ekimden önce toprak analizi yapılmalıdır. Topraktaki organik
madde miktarını ve mikroorganizmaları artırmak için, uygun baklagil bitkileri
yetiştirilmeli, kompost, fındık zurufu komposttu, vs. gibi organik maddeler
uygulanmalıdır. Bunlara ilave olarak, toprak pH'sını düzeltmek, uzun vadede
toprak verimliliğini arttırmak ve mineral madde dengesini sağlamak için,
mevcut organik maddelerin dolaşımı sağlanmalıdır. Gerektiğinde yeşil gübreleme
yapılarak, topraktaki azot/potasyum, azot/fosfor ve azot/karbon dengesi
kurulmalıdır.
Toprak ıslahında kullanılacak maddeler, Denetlemeye Yetkili Kuruluş tarafından
bu standarda uygun olarak belirlenmeli ve yine bu kuruluşun denetiminde
ve kontrolünde kullanılmalıdır.
ORGANİK TARIMDA TOHUMLUK SEÇİMİ
Tohumlar, herhangi bir kimyasal madde ile muamele edilmemelidir. Aynı
zamanda bunlar, yörenin toprak ve iklim koşullarına uygun , mümkünse hastalık
ve zararlılara dayanıklı olmalıdır. Tohumluk, üretimin sürekliliğini garanti
etmeli ve yeniden üretim programına alınmaya uygun olmalıdır. Tekrar ekime
alınması düşünülen tohumlar, hasattan 6 hafta önceye kadar, tamamen organik
yöntemle üretilmiş olmalıdır.
Ekolojik tarıma geçiş döneminde, şartlara uygun Organik tarla bitkileri
tohumu bulunamaması halinde, Denetleme Yetkili Kuruluşun uygun göreceği
başka tarla bitkileri tohumları da kullanılabilir.
BİTKİ BESLEME
Organik tarla bitkileri yetiştirilecek her tarla için
toprak ve yaprak analizi yaptırılmalıdır. Analizi yapılacak
toprak ve yaprak örnekleri, uygun devrede alınmalıdır.
Bu analizler sonunda; Organik besin maddesi ihtiyacı,
tarla bitkisinin durumu ve toprakta alınabilir formda
bulunan bitki besin maddeleri tespit edilir.
Organik tarla bitkileri yetiştiriciliğinde kullanılmasına
müsaade edilen bitki besleme maddeleri, çizelge halinde
verilmiştir. Denetlemeye Yetkili Kuruluş, bitki besleme
maddelerinin (özellikle iz elementlerin) noksan olduğu
durumlarda; bitkinin gelişme hızı ve gelişme devresi
ile besin maddelerinin suda tam olarak çözünebilen ve
bitkinin alabileceği mutlak gerekli besin maddelerini,
bunların tuzlarını veya alkaloitlerini ve organik şelatları
dikkate alarak, bir “Bitki Besleme Programı” hazırlar.
Bu programda, bitkinin besin maddesi ihtiyacı ile toprakta
alınabilir vaziyette bulunan bitki besin maddeleri karşılaştırılır.
Aradaki fark kadar bitki besin maddesi, hazırlanan programa
uygun olarak tarlaya verilir.
Organik tarla bitkileri arzının güvenlik altına alınması
için; münavebe bitkisi olarak baklagillerin ekimi tavsiye
edilmeli, yeşil gübre ile aynı işletmeden veya yerel
kaynaklardan sağlanan ahır gübresi, kompost, fındık
zurufu kompostu, Denetlemeye Yetkili Kuruluş tarafından
belgelendirilmiş mikroorganizmalar, kaya unu, vb gibi
maddeler kullanılmalıdır.
Organik tarla bitkileri yetiştiriciliğinde kullanılacak
organik gübre materyali, analiz edilerek sahip oldukları
bitki besin maddeleri miktarları tespit edilmelidir.
Kullanılacak organik gübre miktarı, bunların sahip olduğu
bitki besin maddeleri dikkate alınarak belirlenmelidir.
Yeşil gübrelemede kullanılacak baklagiller, çiçeklenme
başlangıcından hemen sonra, baklagil olmayanlar ise
başağa kalkmadan hemen önce sürülerek toprağa gömülmelidir.
Gerek mineraller ve kayaçların, gerekse humik asitlerin
birlikte kullanılmaları halinde tarla bitkilerine sağlayacağı
yararın, bunların ayrı ayrı kullanılmasına göre daha
fazla olacağı dikkate alınmalıdır.
Organik tarla bitkisinin, kullanılacak organik materyalden
daha fazla istifade etmesini sağlamak amacıyla, kullanılacak
çiftlik gübrelerinin Karbon/Azot oranının 20’ nin altında
olması tavsiye edilir.
Organik tarla bitkileri yetiştirilecek alanlarda; yeşil
gübre olarak yetiştirilecek baklagil bitkileri ile simbiyotik
olarak yaşayan Rhizobium bakterilerinden yararlanılır.
Ayrıca gerek tarla bitkisi gerekse , yeşil gübre olarak
kullanılmak amacıyla yetiştirilen baklagil olmayan bitkiler
için, havanın serbest azotunu bitkilerin istifadesine
sunan ve toprakta serbest olarak yaşayan Azotobakterlerden
geniş olarak faydalanılmalıdır.
Organik tarla yetiştiriciliğinde, bitkilere fosfor ile
birlikte diğer mikro elementlerin alınabilir formda
sunulmasını sağlayan, mikorizalardan da faydalanılmalıdır.
Organik Tarla Bitkileri Yetiştiriciliği ( Tavsiye
Edilen Yönetim Uygulamaları )
:
Tohum seçimi:
Bölge ekolojisine uygun hastalıklara dayanıklı ve pazar potansiyeli olan
çeşitler seçilmelidir. Geleneksel olarak yetiştirilmiş fakat herhangi
bir kimyasal uygulama yapılmamış tohumluk kullanılabilir.
Yer Seçimi:
Hangi tarlada organik tarla bitkileri yetiştiriciliği yapılacağına uygulanacak
münavebe sistemine göre karar verilmelidir. Aynı zamanda organik tarım
için sertifikalandırılmış alan olmalıdır.
Münavebe sistemi:
Organik üretim genel olarak mısır,soya , tahıl, baklagil yem bitkileri
ve yıldan yıla değişen 5. ürün içeren bir münavebe sistemine ihtiyaç gösterir.
İzolasyon:
Organik olmayan tarla bitkileri ve diğer ürünlerle arada 5 m bir izolasyon
mesafesi bırakılmalıdır. Tarlanın etrafına sınır olacak şekilde 8-10 sıra
ekim yapılabilir ve bu sıralar hasat edildikten organik olmayan tarla
ürünü olarak dikkate alınır.
Tohum Yatağı Hazırlanması:
Organik üretim tohum ve toprağın iyi olduğu ve hemen hemen %100 çimlenme
ve çıkışa izin verecek bir tohum yatağına ihtiyaç gösterir. Organik tarla
ürünü ekilecek alan ekimden önce ilkbaharda pullukla sürülüp tırmık çekilerek
düzeltilmelidir. Ekim Mayıs ayında hava ve toprak sıcaklığı uygun olduğu
zaman mibzerle yapılmalı ve ekim derinliği 4 cm ile 5 cm arasında olmalıdır.
Bitki Sayısı:
Organik tarla bitkileri üretiminde genel olarak toprak yapısına ve çeşide
göre değişmekle birlikte iyi ürün alabilmek için m2 de en az 45 bitkinin
olması gerekmektedir. Ağır topraklarda ve azaltılmış toprak işlemesi durumlarında
m2 ‘deki bitki sayısı 55 ile 85 arasında değişebilmektedir Organik tarım
için 30-40 cm sıra arası uygundur.
Gübreleme:
Toprağın besin elementi ve verimlilik dengesini korumak amacıyla ekimden
önce toprak tahlili yapılmalı organik üretimde kullanılması gereken ve
sentetik olmayan besin elementleri kullanılmalıdır
Toprak organik maddesi: Ekim yapılan alanlarda genellikle toprağın organik
madde miktarı azalmaktadır. Ahır gübresi ve kompost uygulamalarının yanısıra
yeşil yem bitkileri ve ekim anızının birleştirilmesi ile toprağın organik
madde seviyesi iyileştirilebilir. Toprağın organik maddesinin iyileştirilmesi
toprak neminin toprak profilinde kalmasını sağlamakta ve toprakdaki mikrobiyal
aktiviteyi ve çeşitliliği arttırmaktadır. Bütün bunlar da besin elementlerinin
elverişliliğini iyileştirmektedir.
Besin noksanlığı bitkideki belirtileri çok net olarak ortaya çıkmadan
önce ekonomik kayıplara neden olabilmektedir. pH ‘ı 6-7 arasında olan
bir toprak bitki üzerine olan stresi en aza inecek ve soya bitkilerinin
alacağı besin maddesinin elverişliliğini arttıracaktır. Ancak pH üst sınır
kabul edilmektedir.
Azot (N):
Tarla bitkilerinin iyi bir nodül bağlayamaması haricinde azot gübrelemesi
önerilmemektedir. Toprak tahlili sonucuna göre ve imkanlar doğrultusunda
bitki besin elementi ihtiyacı organik ticari gübre, yanmış ahır gübresi
veya yeşil gübrelerden biriyle karşılanabilir. Toprakta mevcut besin elementi
ve kullanılacak organik gübrenin besin içeriği doğrultusunda gerekli miktarda
gübre toprağa uygulanmalıdır. Ahır gübresi uygulanması durumunda gübre
toprağa tohum yatağı hazırlamadan önce verilmeli ve gübrenin yanmış olmasına
dikkat edilmelidir.
Fosfor (P):
Bitkinin alacağı fosfor seviyesi düşük olan yerlerde, fosfor kaya fosfatından
sağlanmaktadır. Kaya fosfatları genel olarak iki tip olarak sınıflandırılmaktadır:
Sert kaya ve yumuşak kaya fosfatı. Sert kaya fosfatını jeolojik kaynaklardan
temin etmek mümkündür ve görünüş ve toprak reaktivitesi bakımından farklılık
göstermektedir. Yumuşak kaya fosfatı ise sert kaya fosfatından elde edilmiş
kil bazlı kurutulmuş bir üründür ve çok farklı yapıdaki topraklar için
iyi bir fosfat kaynağı olarak bilinmektedir.
Potasyum (K): Genel olarak potas-magnezyumun sülfat formundan temin edilir.
(Sul-Po-Mag).
Hastalık ve Zararlı Yönetimi:
Organik tarla bitkileri yetiştiriciliğinde uygun bir gübreleme yönetimi
ile kombine edilmiş iyi bir ürün münavebesinin hastalık ve zararlıların
kontrolünde başarılı olduğu bildirilmektedir. Genel olarak organik tarla
bitkileri yetiştiriciliğinde hastalık ve zararlıların çok fazla bir problem
oluşturmadığı. Yaprak ve bakla ile beslenen tırtıllar Bacillus thuringiensis
var. Kurstaki (Bt) preperatlarının zamanında uygulanmasıyla kolayca kontrol
edilebilmektedir. Faydalı böceklerin ve omurgalı hayvanların ortamlarının
muhafaza edilmesi de zararlı yönetiminde diğer bir stratejidir. (Kuepper,2000;
Kraenzel,2001). Dana burnu problemi halinde kültürel tedbir olarak zararlının
gübreli ve sıcak toprakları sevmesinden dolayı tarlanın uygun yerlerine
yaz sonuna doğru gübre kümelerinin bırakılarak ilkbahar başlarında burada
bulunan nimf ve erginlerin öldürülmesidir. Bunun yanısıra toprağın iyi
ve zamanında işlenmesiyle de zararlının toprak altında bulunan yumurta,
nimf ve erginleri yok edilebilmektedir (Anonim,1995). Genel bir ifade
ile hastalık ve zararlı durumuna göre gerekirse organik üretimde kullanılmasına
izin verilen ve bakanlığımız tarafından hazırlanan organik el kitabında
yer alan preperatlar kullanılmalıdır.
Yabancı ot Kontrolü:
Başarılı bir organik üretimde yabancı ot mücadelesi anahtar rolündedir.
Bu nedenle yabancı ot mücadelesi için tarla bitkileri çıkışından hemen
sonra ve bir kez de çıkıştan 5 gün sonra dönerli çapa ile sıra araları
çapalanmalıdır. Daha sonraki dönemde yabancı ot durumu da dikkate alınarak
kanopi oluşumundan önce 2 kez daha çapalama yapılmalıdır. Organik kültürel
işlemin rutin bir parçası olarak büyük yabancı otlar mayıs ayında elle
temizlenmelidir.
Hasat Ve Hasat Sonrası İşlemler:
Organik tarla ürünleri pazarında kalite özellikle önemli olduğu için hasat
ve hasat sonrası işlemlerine dikkat etmek gerekmektedir. Normal olarak
yapılan işlemler organik olmayan tarla bitkileri yetiştiriciliğindekiyle
aynıdır. Kullanılacak alet ve ekipmanların temizliği önemlidir. Üreticilerin
organik tarla ürünleri hasadından önce herhangi bir çeşit karışımına neden
olmaması için hasat makinalarını temizlemeleri gerekmekte, ve tarlada
başka bir ürünle karışıklık olmamalıdır. Hasat öncesi yeşil yabancı otların
uzaklaştırılması ve taneye toprak karıştırılmaması önem arz etmektedir.
Bunun yanı sıra tohumda çatlamayı ve pörsümeyi önlemek için tanenin hasat
neminin %13-14 olması önerilmektedir
Depolama:
Tarla ürünleri depoya konulmadan önce küflü ve pörsümüş taneler uzaklaştırılmalıdır.
Taneler depolara temiz kaplar içersinde üniform tane sıcaklığını sağlamak
için silme şekilde konulmalıdır.
Dr. Hüseyin ÖZÇELİK
Samsun, 2003
Literatürler
Anonymous, 2001. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Organik Tarım El Kitabı,
Ankara.
Aksoy, U., 1999. Ekolojik Tarımdaki Gelişmeler. Ekolojik Tarım, 30-35.
Kasım 1999, İzmir.
Gündüz, M., 1994. Dünyada ve Türkiye’de Organik Tarım, Organik Ürün Pazarları
ve Türkiye İhracatı Açısından Değerlendirilmesi. İhracatı Geliştirme Etüt
Merkezi. Temmuz 1994, Ankara.
İlter, E., Altındişli, A., 1999. Ekolojik Tarım ve İlkeleri. Ekolojik
Tarım, 30-35. Kasım 1998, Bornova-İzmir.
İlter, E., Onoğur, E., Hakererler, H., Ayan, R., Altındişli, A., Madanlar,
N., Yağmur, B., 1999. Ege Bölgesinde Ekolojik ve Geleneksel Yöntemlerle
Çekirdeksiz Yaş ve Kuru Üzüm Üretimi Üzerine Mukayeseli Bir Araştırma.
Türkiye 1. Ekolojik Tarım Sempozyumu. Haziran 1999, İzmir.
Onoğur, E., Çetinkaya, N., 1999. Ekolojik Tarımda Bitki Korumanın Genel
İlkeleri. Ekolojik Tarım, 111-129. Kasım 1999, İzmir.
|
